Yul Brynner: Ikona kina – życie i kariera niezapomnianego Brynnera

1

Yul Brynner, urodzony 11 lipca 1920 roku we Władywostoku, był wszechstronnym aktorem filmowym i teatralnym, którego ikoniczna postać króla w musicalu „Król i ja” przyniosła mu międzynarodową sławę i nagrody, w tym Oscara dla najlepszego aktora za adaptację filmową z 1956 roku. Znany z charakterystycznej ogolonej głowy, która stała się jego znakiem rozpoznawczym, Brynner posiadał złożoną tożsamość etniczną i w ciągu życia był obywatelem trzech państw. Jego bogata kariera obejmowała również role w klasykach westernu i science-fiction, a poza ekranem angażował się w działalność filantropijną, wspierając uchodźców i społeczność romską.

Jako aktor, Yul Brynner zyskał uznanie za swoje wybitne kreacje, które na stałe wpisały się w historię kina. Jego życie, naznaczone licznymi podróżami, zmianami obywatelstw i głębokimi doświadczeniami, stanowi fascynujący materiał do biograficznego opracowania. W lipcu 2024 roku aktor miałby 104 lata. Zmarł 10 października 1985 roku w wieku 65 lat.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na lipiec 2024 roku miałby 104 lata.
• Żona/Mąż: Był żonaty trzykrotnie.
• Dzieci: Miał troje dzieci.
• Zawód: Aktor filmowy i teatralny.
• Główne osiągnięcie: Oscar dla najlepszego aktora za rolę w filmie „Król i ja” (1956).

Podstawowe informacje biograficzne

Dane osobowe i pochodzenie

Yul Brynner, którego prawdziwe nazwisko brzmiało Julij Borisowicz Briner, urodził się 11 lipca 1920 roku we Władywostoku. Jego rodzina należała do zamożnej warstwy społecznej, posiadając znaczne dobra ziemskie oraz kopalnie srebra na Syberii. Te korzenie stanowiły fundament jego wczesnego życia, zanim los skierował go na ścieżki kariery aktorskiej.

Pochodzenie Yula Brynnera było wielowymiarowe. Posiadał korzenie szwajcarsko-niemieckie, rosyjskie oraz buriackie (mongolskie). Choć przez wiele lat sam deklarował pochodzenie romskie, co nierzadko pojawiało się w jego wypowiedziach i wizerunku, późniejsze badania historyczne nie potwierdziły tych twierdzeń. Ta złożoność tożsamości etnicznej z pewnością wpływała na jego postrzeganie świata i unikalną prezencję.

Obywatelstwo i tożsamość

W ciągu swojego burzliwego życia Yul Brynner był obywatelem trzech różnych państw. Początkowo, od 1922 roku, posiadał obywatelstwo Związku Radzieckiego. W 1943 roku, po przyjeździe do Stanów Zjednoczonych, uzyskał obywatelstwo amerykańskie, stając się naturalizowanym obywatelem. W 1965 roku, w wieku 45 lat, podjął decyzję o zrzeczeniu się amerykańskiego paszportu na rzecz obywatelstwa Szwajcarii, co świadczy o jego globalnym charakterze i poszukiwaniu przynależności.

Rodzina i życie prywatne

Relacje rodzinne

Relacja Yula Brynnera z jego ojcem, Borisem Julijewiczem Brinerem, była znacząco naznaczona. Ojciec, inżynier górnictwa i wynalazca, opuścił rodzinę w 1924 roku, wiążąc swoje życie z aktorką Kateriną Kornakową. Mimo tej traumatycznej sytuacji z dzieciństwa, to właśnie ojciec i jego nowa żona odegrali kluczową rolę w finansowaniu dalszej edukacji Yula. Sfinansowali oni jego naukę aktorstwa u cenionego Michaela Czechowa, co stanowiło fundament jego przyszłej kariery.

Warto również wspomnieć o jego relacji z matką, która zmarła, gdy Yul był jeszcze dzieckiem. Okoliczności jej śmierci i późniejsze wychowanie przez ojca i macochę miały niewątpliwy wpływ na kształtowanie jego osobowości i postrzeganie świata. W późniejszych latach, mimo trudnych początków, odnowił kontakt z ojcem, co pokazuje złożoność ich relacji.

Związki i dzieci

Yul Brynner miał bogate życie osobiste, naznaczone licznymi związkami. Jego drugą żoną, w latach 1960–1967, była chilijska modelka Doris Kleiner. Para poznała się na planie filmu „Siedmiu wspaniałych”, gdzie Brynner grał jedną z głównych ról, a Kleiner pracowała jako modelka. Owocem ich związku była córka Victoria, urodzona w 1962 roku. Matką chrzestną małej Victorii została ikona kina, Audrey Hepburn, co podkreśla bliskie kontakty Brynnera ze światem filmowym.

Aktor znany był również z długoletniego romansu z o 19 lat starszą od niego Marleną Dietrich, jedną z największych gwiazd Hollywood. Związek ten, choć burzliwy, był ważnym rozdziałem w jego życiu osobistym. Brynner miał również córkę Lark, urodzoną około 1958/59 roku, ze związku z Frankie Tilden. Aktor aktywnie wspierał Lark finansowo i ostatecznie ją adoptował, co świadczy o jego poczuciu odpowiedzialności.

Yul Brynner był żonaty trzykrotnie: z aktorką Virginią Gilmore (1944–1960), z modelką Doris Kleiner (1960–1967) i z Christą L. Haake (1971–1985). Miał troje dzieci: syna Rocka (z pierwszego małżeństwa), córkę Victorię (z Doris Kleiner) oraz adoptowaną córkę Lark.

Kariera zawodowa

Początki kariery i rozwój

Droga Yula Brynnera do sławy nie była prosta. Po przyjeździe do Stanów Zjednoczonych w 1940 roku, mimo początkowych trudności z językiem angielskim, aktywnie szukał swojego miejsca w nowym kraju. Pracował między innymi jako kierowca ciężarówki, jednocześnie angażując się w życie teatralne. Jego pierwszym krokiem na amerykańskiej scenie było dołączenie do trupy teatralnej Michaela Czechowa, gdzie nie tylko uczył się aktorstwa, ale także zdobywał pierwsze doświadczenia sceniczne. To właśnie tam, pod okiem Czechowa, szlifował swój talent, który wkrótce miał zabłysnąć na całym świecie.

Zanim Yul Brynner na dobre zaistniał w świecie wielkiego kina, zdobywał cenne doświadczenie w rozwijającej się wówczas telewizji. W latach 1948–1949 pełnił funkcję reżysera w nowo powstałych studiach telewizyjnych CBS. Ta praca pozwoliła mu poznać techniczne aspekty produkcji telewizyjnej i rozwijać swoje umiejętności reżyserskie, co z pewnością miało później przełożenie na jego podejście do ról aktorskich.

Przełomowe role i sukcesy

Prawdziwym przełomem w karierze Yula Brynnera była jego kreacja króla Mongkuta w musicalu „Król i ja”. Tę rolę brawurowo wcielił aż 4625 razy na scenie teatralnej, co stanowi niezwykłe osiągnięcie i dowód jego oddania tej postaci. Sukces na deskach teatru zaowocował nagrodą Tony, a następnie adaptacją filmową z 1956 roku, za którą Brynner zdobył Oscara dla najlepszego aktora. Ta rola na zawsze wpisała go do historii kina jako jednego z najwybitniejszych aktorów swojego pokolenia.

Rok 1956 okazał się dla Yula Brynnera absolutnie przełomowy, przynosząc mu serię spektakularnych sukcesów filmowych. Oprócz wspomnianej roli w „Królu i ja”, zagrał potężnego Ramzesa II w monumentalnym dziele Cecila B. DeMille’a „Dziesięcioro przykazań”. Tego samego roku wcielił się również w postać generała Bounine’a w filmie „Anastazja”, partnerując na ekranie legendarnej Ingrid Bergman. Te trzy role ugruntowały jego pozycję jako gwiazdy światowego formatu.

Ikoniczne postacie i gatunki

Yul Brynner zapisał się w historii kina jako niezapomniana ikona kilku gatunków filmowych. W 1960 roku wcielił się w postać Chrisa Adamsa w klasycznym westernie „Siedmiu wspaniałych” (The Magnificent Seven), tworząc kreację, która na stałe wpisała się w kanon gatunku. Jego charyzma i prezencja sprawiły, że postać ta stała się synonimem honoru i odwagi. Później, w 1973 roku, przeniósł się do świata science-fiction, odgrywając rolę bezwzględnego rewolwerowca-androida w kultowym filmie „Świat Dzikiego Zachodu” (Westworld). Ta wszechstronność aktorska pozwoliła mu na eksplorowanie różnorodnych charakterów i gatunków filmowych.

Jego filmografia jest bogata i obejmuje wiele znaczących produkcji. Poza wspomnianymi rolami, warto przypomnieć jego udział w filmach takich jak „Anna i król” (choć w tym przypadku chodziło o wcześniejszą wersję i inną rolę, niż w musicalu „Król i ja”), „Romance of a Horsethief” czy „File of the Golden Goose”. Każda z tych ról dowodziła jego talentu i umiejętności wcielania się w różnorodne postaci, od bohaterów po antybohaterów. Jego kariera, choć zakończona w 1985 roku, pozostawiła trwały ślad w historii kina.

Osiągnięcia i nagrody

Uznanie w Hollywood

Yul Brynner cieszył się ogromnym uznaniem w Hollywood, czego dowodem są liczne wyróżnienia i ceremonie honorujące jego wkład w rozwój przemysłu filmowego. W 1956 roku, w szczycie swojej kariery, został uhonorowany ceremonią odciśnięcia dłoni i odcisku stopy przed legendarnym Grauman’s Chinese Theatre, co było wyrazem jego statusu jako jednej z największych gwiazd tamtej epoki. Cztery lata później, w 1960 roku, jego dokonania zostały docenione przez przyznanie mu własnej gwiazdy na Hollywood Walk of Fame, umieszczonej pod numerem 1640 na Hollywood Boulevard.

Oprócz tych prestiżowych uhonorowań, Yul Brynner zdobył również Oscara dla najlepszego aktora w 1956 roku za rolę w filmie „Król i ja”. Nagroda ta potwierdziła jego talent i umiejętności aktorskie na najwyższym światowym poziomie. W tym samym roku otrzymał również nagrodę National Board of Review. Jego zdolność do przekształcania się w postacie, które zapadały w pamięć widzów, sprawiła, że na stałe zapisał się na kartach historii kina jako jeden z jego najwybitniejszych przedstawicieli.

Lista nagród i wyróżnień

• Oscar dla najlepszego aktora (1956) za rolę w filmie „Król i ja”
• Nagroda Tony za rolę w musicalu „Król i ja”
• Ceremonia odciśnięcia dłoni i odcisku stopy przed Grauman’s Chinese Theatre (1956)
• Gwiazda na Hollywood Walk of Fame (1960)
• Nagroda National Board of Review (1956)

Działalność filantropijna i społeczna

Wsparcie dla uchodźców

Poza blaskiem fleszy i sukcesami na planie filmowym, Yul Brynner wykazywał głębokie zaangażowanie społeczne. Pełnił ważną funkcję specjalnego konsultanta ONZ ds. uchodźców. W ramach tej działalności podróżował po świecie, dokumentując trudną sytuację ludzi pozbawionych domów i bezpieczeństwa. Jego fotografie z obozów dla uchodźców stanowiły potężne narzędzie do nagłaśniania problemu i budzenia empatii wśród światowej opinii publicznej. Pokazywał światu ludzką twarz kryzysu uchodźczego, starając się wywołać realne zmiany.

Jego praca jako konsultanta ONZ nie ograniczała się jedynie do dokumentacji. Brynner aktywnie działał na rzecz poprawy warunków życia uchodźców, wykorzystując swój autorytet i popularność do pozyskiwania wsparcia i funduszy. Jego postawa była wyrazem głębokiego humanitaryzmu i przekonania o konieczności niesienia pomocy potrzebującym. Ta działalność stanowi ważny, choć często pomijany, aspekt jego życia.

Działalność na rzecz Romów

Yul Brynner odczuwał silne poczucie więzi z kulturą romską, co skłoniło go do zaangażowania się w działania na rzecz tej społeczności. W 1977 roku został mianowany honorowym przewodniczącym Międzynarodowej Unii Romów. Piastował ten zaszczytny tytuł aż do śmierci, aktywnie wspierając Romów w ich walce o prawa i równe traktowanie. Jego zaangażowanie miało na celu zwalczanie stereotypów i dyskryminacji, z którymi społeczność romska mierzyła się od wieków.

Poprzez swoją działalność Yul Brynner starał się budować mosty porozumienia między Romami a resztą społeczeństwa. Jego publiczna postawa i autorytet jako znanej postaci świata kultury dawały Romom cenny głos i platformę do wyrażania swoich potrzeb. Jest to kolejny dowód na to, jak wszechstronną i wrażliwą osobowością był Yul Brynner, wykraczając poza ramy swojego aktorskiego warsztatu.

Edukacja antynikotynowa

Pod koniec swojego życia Yul Brynner stoczył heroiczną walkę z rakiem płuc, który ostatecznie doprowadził do jego śmierci 10 października 1985 roku. Wiedząc o nieuchronności swojego losu, postanowił wykorzystać swoje ostatnie chwile do zwrócenia uwagi na problem palenia tytoniu. W poruszającym wywiadzie udzielonym programowi „Good Morning America” wyraził swoje pragnienie stworzenia reklamy ostrzegającej przed zgubnymi skutkami palenia. Po jego śmierci nagranie z tego wywiadu zostało wykorzystane jako potężny spot społeczny, który dotarł do milionów widzów, niosąc ważny przekaz o zagrożeniach związanych z tytoniem.

Ten ostatni akt Brynnera był wyrazem jego głębokiego zaangażowania w sprawy społeczne i troski o zdrowie innych, nawet w obliczu własnej choroby. Jego przejmujące słowa i wizerunek stały się inspiracją dla wielu osób do rzucenia nałogu lub nigdy nie zaczynania palenia. To świadectwo siły jego osobowości i wpływu, jaki mógł wywierać na otaczający go świat.

Muzyka i twórczość artystyczna

Występy kabaretowe

Talent Yula Brynnera wykraczał poza dziedzinę aktorstwa. Już w młodym wieku, w wieku 14 lat, w 1935 roku, zadebiutował na scenie paryskiego kabaretu „Hermitage”. Tam, akompaniując sobie na gitarze, prezentował rosyjskie i romskie pieśni, co świadczy o jego wczesnym zamiłowaniu do muzyki i tradycji folklorystycznych. Te występy kabaretowe stanowiły ważny etap w jego rozwoju artystycznym, kształtując jego sceniczne obycie i pewność siebie.

Jego muzyczne zainteresowania nie ograniczały się jedynie do występów. Yul Brynner często podkreślał swoje powiązania z kulturą cygańską, co znalazło odzwierciedlenie w jego repertuarze. Nawet w późniejszym okresie życia, gdy był już uznanym aktorem, często wracał do muzyki, która odgrywała ważną rolę w jego życiu od najmłodszych lat.

Dyskografia

W 1967 roku Yul Brynner wydał album zatytułowany „The Gypsy and I: Yul Brynner Sings Gypsy Songs”. Nagranie to, zrealizowane wspólnie z Alioszą Dimitrievitchem, stanowiło hołd dla tradycyjnej muzyki cygańskiej. Na płycie znalazły się utwory prezentujące bogactwo i różnorodność repertuaru tego gatunku. Album ten jest dowodem na to, jak głęboko Yul Brynner był związany z kulturą romską i jak chętnie dzielił się nią ze światem.

Ta płyta jest cennym świadectwem jego muzycznych pasji i umiejętności. Pokazuje, że Yul Brynner był artystą wszechstronnym, którego talent wykraczał poza ekran kinowy i scenę teatralną. Jego interpretacje pieśni cygańskich z pewnością niosły ze sobą autentyczność i emocjonalne zaangażowanie, które charakteryzowały jego życie i twórczość.

• „The Gypsy and I: Yul Brynner Sings Gypsy Songs” (1967)

Inne projekty i pasje

Fotografia

Yul Brynner posiadał również talent do fotografii, który rozwinął się w pasję. Był uznanym fotografem, a jego prace pośmiertnie zostały zebrane przez jego córkę, Victorię, w albumie „Yul Brynner: Photographer”. Album ten zawiera bogaty zbiór portretów członków rodziny, a także znanych osobistości ze świata filmu, z którymi Brynner miał okazję współpracować lub utrzymywać kontakty. Jego podejście do fotografii cechowała wrażliwość i umiejętność uchwycenia istoty portretowanej osoby.

Jego fotografie są cennym dokumentem jego życia i jego relacji z ludźmi. Pokazują go nie tylko jako aktora, ale także jako wrażliwego obserwatora świata i ludzkich emocji. Pasja do fotografii była kolejnym dowodem na jego wszechstronność artystyczną i chęć eksplorowania różnych form wyrazu. Album ten stanowi wspaniałe uzupełnienie jego dziedzictwa.

Wyzwania zdrowotne

Wypadki i uzależnienia

W młodości Yul Brynner imał się różnych zajęć, które często wiązały się z ryzykiem. Pracował między innymi jako akrobata trapezowy w cyrku. Niestety, podczas jednego z występów uległ ciężkiemu urazowi pleców. Ból, który towarzyszył mu po wypadku, skłonił go do sięgnięcia po narkotyki w celu jego uśmierzenia. Niestety, doprowadziło to do poważnego uzależnienia od opium. Brynner poddał się leczeniu i po roku terapii w klinice w Lozannie udało mu się przezwyciężyć nałóg, co stanowiło znaczące zwycięstwo w jego życiu.

Historia ta pokazuje, jak wczesne doświadczenia życiowe, nawet te związane z bólem i walką z uzależnieniem, mogły kształtować jego późniejsze życie i postawę. Pokonanie nałogu wymagało ogromnej siły woli i determinacji, cech, które z pewnością przejawiał również w swojej karierze aktorskiej i działalności społecznej.

Walka z rakiem

We wrześniu 1983 roku, na krótko przed śmiercią, u Yula Brynnera zdiagnozowano nieoperacyjnego raka płuc. Mimo wyniszczającej radioterapii, która poważnie uszkodziła mu gardło i znacząco utrudniała mówienie, aktor wykazał się niezwykłą determinacją i kontynuował występy w teatrze. Niemal do samego końca swojej drogi scenicznej, zmagając się z chorobą, dawał z siebie wszystko, by wypełnić swoje zobowiązania artystyczne. Jego postawa była inspiracją dla wielu, pokazując siłę ducha w obliczu śmiertelnej choroby.

Walka Yula Brynnera z rakiem płuc, choć tragiczna w swoim finale, była również świadectwem jego niezłomności. Jego decyzja o kontynuowaniu pracy, mimo nieopisanych cierpień, podkreśla jego oddanie sztuce i widzom. Ta część jego życia jest równie ważna, co jego sukcesy filmowe, pokazując ludzką stronę wielkiego aktora i jego walkę o każdy dzień.

Yul Brynner zmarł na raka płuc 10 października 1985 roku, ale jego przesłanie antynikotynowe żyje do dziś.

Ciekawostki i anegdoty

Znaki rozpoznawcze i cechy charakterystyczne

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów wizerunku Yula Brynnera była jego ogolona głowa. Decyzję o pozbyciu się włosów podjął w 1951 roku specjalnie do roli w filmie „Król i ja”. Ten śmiały zabieg okazał się strzałem w dziesiątkę – wygląd ten stał się jego znakiem towarowym, określanym jako „Yul Brynner look”, który utrzymywał konsekwentnie do końca życia. Jego charakterystyczna sylwetka i aparycja natychmiastowo identyfikowały go na ekranie i poza nim.

Inną fascynującą cechą Yula Brynnera była jego niezwykła wielojęzyczność. Był prawdziwym poliglotą, biegle władał rosyjskim, francuskim, japońskim i węgierskim. Angielskiego nauczył się dopiero po trzydziestce, co stanowiło znaczące wyzwanie, ale jednocześnie pokazuje jego zdolność do adaptacji i przyswajania nowych umiejętności. Ta biegłość językowa z pewnością ułatwiała mu pracę na planach filmowych w różnych krajach i budowanie relacji z ludźmi z różnych kultur.

Znajomości w Paryżu

W młodości Yul Brynner obracał się w kręgach paryskiej bohemy, nawiązując cenne znajomości. Dzięki wsparciu Jeana Cocteau, miał okazję poznać osobiście takie ikony sztuki jak Pablo Picasso, Salvador Dalí czy Josephine Baker. Te kontakty z artystyczną śmietanką Europy z pewnością miały wpływ na jego rozwój artystyczny i światopogląd, otwierając go na różne formy ekspresji i inspirując do dalszych poszukiwań twórczych.

Te paryskie doświadczenia stanowią fascynujący fragment jego młodości, pokazujący go jako młodego, ambitnego artystę, który otaczał się ludźmi o podobnych pasjach i wizjach. Jego zdolność do nawiązywania relacji z tak wybitnymi postaciami świadczy o jego charyzmie i otwartości na świat.

Wojenna propaganda

Podczas II wojny światowej Yul Brynner wykorzystał swoje unikalne umiejętności językowe do celów propagandowych. Pracował jako spiker radiowy dla US Office of War Information, nadając komunikaty skierowane do okupowanej Francji. Jego głos niósł przesłanie wolności i nadziei wśród ludzi żyjących w trudnych czasach wojny. Ta działalność była ważnym wkładem w wysiłek wojenny i świadectwem jego patriotyzmu oraz zaangażowania w walkę o lepszą przyszłość.

Ta praca radiowa była nie tylko wyrazem jego obywatelskiego obowiązku, ale także pozwoliła mu na wykorzystanie jego talentu w praktyczny sposób, pomagając w walce z opresją. Pokazuje to, jak Yul Brynner potrafił dostosować się do okoliczności i wykorzystać swoje umiejętności do służenia większemu celowi.

Yul Brynner pozostawił po sobie trwały ślad w historii kina oraz w działalności społecznej. Jego życie, pełne wyzwań i sukcesów, jest dowodem na siłę talentu, determinacji i wrażliwości artysty, który potrafił poruszać zarówno na ekranie, jak i poza nim. Jego niezapomniane role i zaangażowanie w sprawy ludzkie sprawiają, że Yul Brynner jest postacią, która wciąż inspiruje i fascynuje.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Yul_Brynner