Tomasz z Akwinu: Filozofia i Nauki św. (28 stycznia)

0

Tomasz z Akwinu, powszechnie znany jako Akwinata, to postać o doniosłym znaczeniu dla historii filozofii, teologii i Kościoła katolickiego. Urodzony na przełomie 1224 i 1225 roku, w bieżącym roku 2024 obchodziłby 799 lub 800 lat. Wywodzący się z wpływowej rodziny arystokratycznej, dokonał wyboru drogi zakonnej wbrew woli bliskich, wstępując do Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanów), co zapoczątkowało jego niezwykłą karierę naukową i teologiczną. Jego synteza filozofii Arystotelesa z doktryną chrześcijańską, znana jako tomizm, stanowi fundament dla wielu współczesnych nurtów myślowych i jest ceniona za mądrość i klarowność.

Tomasz de Aquino, jak brzmi jego pełne imię, jest uznawany za jednego z najwybitniejszych myślicieli w dziejach chrześcijaństwa. Jego dzieła stanowią kamień milowy w rozwoju zachodniej myśli. Uznany za świętego i jednego z najważniejszych Doktorów Kościoła, jego nauczanie do dziś pozostaje inspiracją i przedmiotem studiów. Jego życie, choć stosunkowo krótkie, było naznaczone intensywną pracą intelektualną i głębokim zaangażowaniem w życie zakonne i kościelne.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [miesiąc rok] ma 799 lub 800 lat.
• Żona/Mąż: Brak danych (życie zakonne).
• Dzieci: Brak danych (życie zakonne).
• Zawód: Filozof scholastyczny, teolog, święty Kościoła katolickiego, Doktor Kościoła.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie syntezy filozofii Arystotelesa z doktryną chrześcijańską (tomizm).

Podstawowe informacje o Tomaszu z Akwinu

Tomasz z Akwinu urodził się na przełomie 1224 i 1225 roku w zamku Roccasecca, położonym w pobliżu miejscowości Akwin we Włoszech. Dokładnie 801 lat temu, licząc od obecnej daty, rozpoczął swój życiowy bieg. Pochodził z rodziny arystokratycznej, co miało znaczący wpływ na jego wczesne życie i przyszłe oczekiwania rodziny co do jego kariery. Oficjalnie znany jako Tomasz z Akwinu (łac. Thomas de Aquino), zyskał w historii i literaturze przydomek „Akwinaty”. Jego niezwykła mądrość i czystość naukowa sprawiły, że obdarzono go także dwoma innymi znamiennymi tytułami: „doktor anielski” (doctor angelicus) oraz „doktor powszechny” (doctor communis). Tomasz z Akwinu był włoskim filozofem scholastycznym, teologiem i członkiem Zakonu Kaznodziejskiego, czyli dominikanów. Jest powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych myślicieli w dziejach chrześcijaństwa, a jego świętość i tytuł doktora Kościoła katolickiego podkreślają jego fundamentalne znaczenie dla doktryny.

Życie Tomasza z Akwinu zakończyło się 7 marca 1274 roku w Fossanuova (dzisiejsze Priverno). Zmarł w wieku zaledwie 49 lub 50 lat, podczas podróży na sobór w Lyonie. Mimo bardzo złego stanu zdrowia, podjął się tej podróży, co świadczy o jego niezłomnym poświęceniu i woli wypełnienia obowiązków. Jego śmierć była ogromną stratą dla świata nauki i teologii, pozostawiając po sobie dziedzictwo, które nadal inspiruje i kształtuje myślenie.

Życie osobiste i rodzina Tomasza z Akwinu

Tomasz z Akwinu wywodził się z wysokiej szlachty. Jego ojcem był Landulf, hrabia Akwinu, a matką Teodora Caracciolo. Takie pochodzenie wiązało się z określonymi oczekiwaniami rodziny co do jego przyszłej kariery, które zazwyczaj obejmowały wpływy polityczne i kościelne na wysokich szczeblach. Rodzina planowała dla młodego Tomasza prestiżową i dochodową funkcję opata w klasztorze benedyktyńskim na Monte Cassino. Jednakże, wbrew tym planom, w 1244 roku Tomasz postanowił wstąpić do żebraczego zakonu dominikanów. Ta decyzja wywołała stanowczy sprzeciw jego rodziny.

Aby odwieść go od jego powołania zakonnego, bracia Tomasza podjęli drastyczne kroki – uwięzili go na rok w rodzinnym zamku. Mimo tej presji i izolacji, Akwinata przez cały czas trwania uwięzienia odmawiał zdjęcia habitu dominikanów. Ta niezłomna postawa ostatecznie zmusiła rodzinę do ustąpienia i wypuszczenia go na wolność. Ten incydent pokazuje siłę jego przekonań i determinację w podążaniu za wybraną drogą duchową, niezależnie od nacisków ze strony najbliższych.

Edukacja i kariera naukowa Tomasza z Akwinu

Pierwsze etapy edukacji Tomasza z Akwinu miały miejsce w prestiżowym klasztorze benedyktyńskim na Monte Cassino. Następnie, w 1239 roku, kontynuował swoją naukę w Neapolu, gdzie zgłębiał wiedzę w zakresie siedmiu sztuk wyzwolonych. Kluczowym momentem w jego rozwoju intelektualnym było poznanie w Paryżu swojego głównego mentora, Alberta z Lauingen, znanego również jako Albert Wielki. W 1248 roku Tomasz przeniósł się wraz z nim do Kolonii, gdzie intensywnie rozwijał swoje zdolności teologiczne, uzyskując tam stopień bakałarza biblijnego. Jego intelektualna podróż była ściśle związana z najważniejszymi ośrodkami naukowymi tamtych czasów.

W 1252 roku Tomasz z Akwinu powrócił do Paryża, gdzie rozpoczął wykładanie „Sentencji” Piotra Lombarda, dzieła stanowiącego ważny podręcznik teologii średniowiecznej. Cztery lata później, w 1256 roku, osiągnął znaczący kamień milowy w swojej karierze, zostając magistrem teologii i profesorem Uniwersytetu Paryskiego. W tym okresie jego działalność akademicka nie przebiegała jednak bez konfliktów. Podczas pracy w Paryżu, Tomasz popadł w ostry spór z Wilhelmem z Saint-Amour, który dążył do zakazania zakonnikom nauczania na katedrach uniwersyteckich. Spór ten wymagał interwencji papieża, który ostatecznie potępił tezy Wilhelma i przyznał rację zakonnikom, w tym Tomaszowi. W 1261 roku Akwinata przeniósł się do Orvieto, gdzie przez cztery lata prowadził szkołę dominikańską. Następnie, w 1265 roku, udał się do Rzymu, aby tam kontynuować nauczanie i pracę nad swoimi najważniejszymi dziełami, które miały ukształtować oblicze zachodniej myśli filozoficznej i teologicznej.

Kluczowe etapy kariery naukowej Tomasza z Akwinu

• Nauka w klasztorze na Monte Cassino i w Neapolu (do 1239 r.).
• Studia w zakresie siedmiu sztuk wyzwolonych w Neapolu (od 1239 r.).
• Poznanie Alberta Wielkiego w Paryżu i przeniesienie do Kolonii (1248 r.).
• Uzyskanie stopnia bakałarza biblijnego w Kolonii.
• Powrót do Paryża i wykładanie „Sentencji” Piotra Lombarda (1252 r.).
• Uzyskanie tytułu magistra teologii i profesora Uniwersytetu Paryskiego (1256 r.).
• Prowadzenie szkoły dominikańskiej w Orvieto (1261–1265 r.).
• Praca naukowa i dydaktyczna w Rzymie (od 1265 r.).

Twórczość i dzieła Tomasza z Akwinu

Najważniejszym i najbardziej monumentalnym dziełem Tomasza z Akwinu jest „Summa Theologiae”. Nad tą pracą, która jest syntezą jego myśli filozoficznej i teologicznej, pracował w Rzymie, Paryżu i Neapolu. Trzecia część tego dzieła pozostała nieukończona z powodu jego przedwczesnej śmierci, a jej uzupełnieniem zajął się jego sekretarz, Reginald z Piperno. Dzieło to stanowi próbę systematycznego przedstawienia całości doktryny chrześcijańskiej, łącząc rozumowanie filozoficzne z objawieniem. Innym niezwykle istotnym dziełem jest „Summa contra gentiles”, napisana w latach 1261–1266 na prośbę Rajmunda z Penyafortu. Miała ona służyć jako intelektualne narzędzie do uzasadniania wiary chrześcijańskiej w dialogu z przedstawicielami innych religii i filozofii, zwłaszcza z poganami. Praca ta demonstruje umiejętność Tomasza w prowadzeniu racjonalnych argumentów na rzecz prawd wiary.

Już we wczesnym okresie swojej kariery, podczas pobytu w Kolonii i na początku pobytu w Paryżu, Tomasz z Akwinu napisał ważne teksty filozoficzne, które położyły fundament pod jego system metafizyczny. Wśród nich znajdują się traktaty takie jak „O zasadach natury” (De principiis naturae) oraz „O bycie i istocie” (De ente et essentia). Po 1268 roku, podczas drugiego pobytu w Paryżu, Akwinata poświęcił się również pracom egzegetycznym i komentarzom. Jest autorem licznych komentarzy biblijnych, m.in. do Księgi Izajasza, Hioba, Ewangelii Jana i Mateusza. Ponadto, analizował dzieła Arystotelesa, co miało kluczowe znaczenie dla rozwoju chrześcijańskiego arystotelizmu. Na szczególną uwagę zasługuje również „Złota katena do czterech Ewangelii” (Catena aurea), opracowana na prośbę papieża Urbana IV. Jest to zbiór komentarzy Ojców Kościoła do tekstów ewangelicznych, ukazujący bogactwo interpretacji biblijnych w tradycji chrześcijańskiej.

Najważniejsze dzieła Tomasza z Akwinu

• „Summa Theologiae” (nieukończona)
• „Summa contra gentiles”
• „O zasadach natury” (De principiis naturae)
• „O bycie i istocie” (De ente et essentia)
• Komentarze biblijne (m.in. do Izajasza, Hioba, Ewangelii Jana i Mateusza)
• Analizy dzieł Arystotelesa
• „Złota katena do czterech Ewangelii” (Catena aurea)

Poglądy filozoficzne i teologiczne Tomasza z Akwinu

System filozoficzny Tomasza z Akwinu opierał się na genialnym przystosowaniu filozofii Arystotelesa do doktryny chrześcijańskiej. Wprowadził on do teologii kluczowe pojęcia arystotelesowskie, takie jak akt i możność, forma i materia, oraz teoria przyczynowości. Tomasz uważał, że wiara i rozum to dwie odrębne, ale wzajemnie uzupełniające się dziedziny poznania. Choć niektóre prawdy, jak dogmat o Trójcy Świętej, są dostępne jedynie przez objawienie, to rozum ludzki, według Tomasza, jest w stanie dowieść istnienia Boga i innych podstawowych prawd. Nie widział sprzeczności między wiarą a rozumem, ponieważ oba źródła poznania pochodzą od Boga. Jego podejście, znane jako tomizm, miało ogromny wpływ na późniejszą myśl chrześcijańską.

W teorii poznania, Tomasz z Akwinu przyjmował stanowisko empiryczne, twierdząc, że człowiek rodzi się jako „tabula rasa” (czysta tablica) i zdobywa wiedzę poprzez doświadczenia zmysłowe. Poznanie umysłowe jest zawsze ogólne, a docieranie do prawdy o duszy i Bogu odbywa się pośrednio, poprzez refleksję nad ich działaniami i skutkami w świecie. W swojej metafizyce, Tomasz wzbogacił myśl grecką o kluczową kategorię „istnienia”, odróżniając ją od „istoty”. Rozwinął także unikalną koncepcję bytu osobowego, która stanowiła nowość w stosunku do filozofii starożytnej. Tomasz uważał teologię za dyscyplinę naukową w sensie arystotelesowskim, mimo że jej podstawowe zasady, czyli artykuły wiary, opierają się na objawieniu, a nie na bezpośredniej obserwacji zmysłowej. Dowodził tego w swoich komentarzach do dzieł Boecjusza i Piotra Lombarda, podkreślając racjonalny charakter teologii.

Kluczowe aspekty poglądów Tomasza z Akwinu

• Chrześcijański arystotelizm: Synteza filozofii Arystotelesa z doktryną chrześcijańską.
• Relacja wiary i rozumu: Dwie uzupełniające się dziedziny poznania, obie pochodzące od Boga.
• Teoria poznania (epistemologia): Wiedza zdobywana przez zmysły (tabula rasa).
• Metafizyka: Rozróżnienie istoty i istnienia, koncepcja bytu osobowego.
• Teologia jako nauka: Możliwość uznania teologii za naukę w sensie arystotelesowskim.

Nagrody, kanonizacja i dziedzictwo Tomasza z Akwinu

Proces kanonizacyjny Tomasza z Akwinu zakończył się oficjalnie 18 lipca 1323 roku, kiedy to papież Jan XXIII ogłosił go świętym Kościoła katolickiego. Było to wydarzenie mające miejsce blisko 50 lat po jego śmierci, co podkreśla powagę i znaczenie jego osoby dla Kościoła. Ze względu na ogromny wpływ jego pism na doktrynę chrześcijańską, Tomasz został uhonorowany tytułem Doktora Kościoła. Jego nauczanie określa się często jako przekazywanie owoców kontemplacji (contemplata aliis tradere), co świadczy o głębi jego duchowego życia i intelektualnych osiągnięć. Jego dziedzictwo wykracza poza sferę teologii i filozofii; jest on patronem dominikanów, teologów, studentów, a także wszystkich katolickich szkół i uniwersytetów, co podkreśla jego rolę jako wzorca chrześcijańskiego intelektualisty i nauczyciela.

Nauczanie Tomasza z Akwinu miało fundamentalne znaczenie dla rozwoju myśli katolickiej. Jego synteza filozofii Arystotelesa z chrześcijańską doktryną stała się podstawą tomizmu, który przez wieki kształtował teologię i filozofię w Kościele. Papież Leon XIII w swojej encyklice „Aeterni Patris” z 1879 roku zalecił tomizm jako główny kierunek filozoficzny w Kościele katolickim, co świadczy o jego trwałym znaczeniu. Dzieła Tomasza, takie jak „Summa Theologiae” czy „Summa contra gentiles”, są nadal studiowane i analizowane przez uczonych na całym świecie, a jego koncepcje dotyczące bytu, poznania i relacji wiary i rozumu pozostają aktualne. Jego wkład wykracza poza tradycyjne ramy, czyniąc go postacią uniwersalną w historii myśli ludzkiej.

Dziedzictwo i patronat Tomasza z Akwinu

• Kanonizacja: 18 lipca 1323 roku przez papieża Jana XXII.
• Tytuł: Doktor Kościoła.
• Nauczanie: Przekazywanie owoców kontemplacji (contemplata aliis tradere).
• Patronat: Dominikanów, teologów, studentów, katolickich szkół i uniwersytetów.

Stan zdrowia Tomasza z Akwinu

Stan zdrowia Tomasza z Akwinu uległ gwałtownemu pogorszeniu 6 grudnia 1273 roku. Po tym zdarzeniu całkowicie zaprzestał pisania i dyktowania swoich dzieł. Mimo znaczącego osłabienia, podjął próbę podróży do Lyonu, gdzie miał uczestniczyć w soborze. Niestety, podczas tej podróży, zatrzymał się w klasztorze cystersów w Fossanuova, gdzie zmarł. Jego śmierć w wieku zaledwie 49 lub 50 lat była przedwczesna i przerwała jego niezwykle płodną działalność naukową i teologiczną. Okoliczności jego śmierci, podczas realizacji ważnego zadania kościelnego, podkreślają jego poświęcenie i zaangażowanie.

Ciekawostki i atrybuty Tomasza z Akwinu

Przez wiele lat nieodłącznym towarzyszem i sekretarzem Tomasza z Akwinu był Reginald z Piperno. Reginald nie tylko spisywał myśli swojego mistrza, ale po jego śmierci podjął się trudnego zadania dokończenia jego najważniejszego dzieła – „Summy teologicznej”. Jego wsparcie było nieocenione dla zachowania i rozpropagowania myśli Tomasza. W sztuce, Tomasz z Akwinu jest często przedstawiany w białym habicie dominikańskim. Jego atrybutami są zazwyczaj księga, pióro lub słońce na piersi. Słońce symbolizuje jego oświecenie intelektualne, boską inspirację i czystość jego doktryny, która rozświetlała umysły wiernych i uczonych. Te ikonograficzne przedstawienia podkreślają jego rolę jako wybitnego myśliciela i teologa.

Podczas pobytu w Rzymie, Tomasz z Akwinu współpracował z Wilhelmem z Moerbeke, wybitnym tłumaczem. Ta współpraca była kluczowa dla jego pracy nad dziełami Arystotelesa, ponieważ pozwoliła mu na lepszy dostęp do oryginalnych tekstów greckich filozofów. Dzięki tłumaczeniom Wilhelma, Tomasz mógł dokładniej analizować i interpretować klasyczne teksty, co miało fundamentalne znaczenie dla rozwoju jego własnego systemu filozoficznego i teologicznego. Jego podejście do filozofii Arystotelesa, zwane chrześcijańskim arystotelizm, stało się jednym z filarów średniowiecznej myśli chrześcijańskiej.

Warto wiedzieć: Tomasz z Akwinu jest patronem dominikanów, teologów, studentów oraz wszystkich katolickich szkół i uniwersytetów. Jego nauczanie, znane jako tomizm, zostało uznane za oficjalną filozofię Kościoła katolickiego przez papieża Leona XIII w encyklice „Aeterni Patris”.

Tomasz z Akwinu pozostaje postacią o niekwestionowanym znaczeniu, którego dzieła i myśl filozoficzno-teologiczna kształtują myślenie od wieków. Jego zdolność do harmonijnego łączenia rozumu z wiarą, a także systematyczne podejście do zagadnień metafizycznych i etycznych, czynią go jednym z największych intelektualistów w historii Kościoła i filozofii zachodniej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Tomasz_z_Akwinu