Rumi: Kim był mistrz sufizmu i poeta miłości?

2

Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, urodzony 30 września 1207 roku, to postać o nieocenionym wkładzie w światową literaturę i duchowość, powszechnie znany jako „najpopularniejszy poeta świata”. Perski poeta, uczony i teolog suficki, którego życie, naznaczone przymusową emigracją i przełomowym spotkaniem z Szamsem z Tabrizu, doprowadziło go od roli cenionego jurysty do stworzenia dzieł o uniwersalnym przesłaniu. Na dzień dzisiejszy, mając 816 lat, Rumi pozostaje symbolem miłości, tolerancji i duchowej mądrości, inspirującym ludzi na wszystkich kontynentach.

Jego dorobek literacki, w tym monumentalne dzieło „Masnavi”, jest często określane mianem „Koran w języku perskim”. Głębokie przemyślenia Rumi na temat jedności, miłości i poszukiwania boskości, wyrażone w mistycznych wierszach i prozie, stanowią fundament dla tradycji sufickiej i rezonują z czytelnikami niezależnie od ich pochodzenia czy wyznania. Jego nauki o otwartym sercu i przekraczaniu barier religijnych czynią go postacią ponadczasową.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 816 lat (na dzień dzisiejszy)
• Żona/Mąż: Gowhar Khatun
• Dzieci: Sultan Walad, Ala-eddin Chalabi
• Zawód: Poeta, prawnik, teolog suficki
• Główne osiągnięcie: Stworzenie monumentalnych dzieł duchowych, w tym „Masnavi”, oraz propagowanie idei miłości i tolerancji na świecie.

Podstawowe informacje o Rumi

Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, powszechnie znany jako Rumi, przyszedł na świat 30 września 1207 roku w mieście Wakhsh, położonym na wschodnim brzegu rzeki Wakhsh, na terenie dzisiejszego Tadżykistanu. Region ten, znany wówczas jako Sangtuda, należał do Imperium Chorezmijskiego. Rumi wywodził się z perskiej rodziny, a jego ojciec, Bahâ’ uddîn Walad, był cenionym kaznodzieją i prawnikiem w regionie Wielkiego Balchu, który stanowił jedno z kluczowych centrów kultury perskiej i sufizmu. Przydomek „Rumi”, oznaczający dosłownie „Rzymianin”, odnosi się do faktu, że większość swojego życia spędził w Anatolii, która historycznie należała do Cesarstwa Bizantyjskiego, nazywanego przez muzułmanów „Rumem”. W świecie perskojęzycznym Rumi jest najczęściej określany tytułem „Mawlānā” lub „Molānā”, co w języku arabskim oznacza „nasz mistrz”. W Turcji z kolei popularna jest forma „Mevlânâ”. Wielki mistyk perski zmarł 17 grudnia 1273 roku w Konyi, ówczesnej stolicy Sułtanatu Rum, w wieku 66 lat. Jego śmierć zapoczątkowała rozwój jego kultu.

Przydomki i tytuły honorowe

• Rumi (dosłownie „Rzymianin”)
• Mawlānā / Molānā (w świecie perskojęzycznym, oznaczające „nasz mistrz”)
• Mevlânâ (popularna forma w Turcji)

Życie prywatne Rumi

Ojcem Rumiego był Bahā ud-Dīn Walad, teolog i mistyk, znany jako „Sułtan Uczonych”. Rodzina Rumiego od pokoleń zajmowała się nauczaniem islamu w ramach liberalnej szkoły hanaficko-maturydyjskiej. W 1225 roku Rumi poślubił Gowhar Khatun. Z tego małżeństwa narodziło się dwóch synów: Sultan Walad oraz Ala-eddin Chalabi. Warto zaznaczyć, że w celu ucieczki przed nacierającymi hordami mongolskimi, rodzina Rumiego była zmuszona do opuszczenia Azji Środkowej, gdy poeta miał około 5-13 lat. Ta przymusowa emigracja objęła podróż przez Samarkandę, Niszapur, Bagdad, aż do Hidżazu i Damaszku.

Rodzina

• Ojciec: Bahā ud-Dīn Walad („Sułtan Uczonych”)
• Żona: Gowhar Khatun (poślubiona w 1225 roku)
• Synowie: Sultan Walad, Ala-eddin Chalabi

Kariera i edukacja Rumi

Po śmierci swojego ojca w 1231 roku, dwudziestopięcioletni Rumi przejął jego stanowisko jako islamski molvi, czyli nauczyciel. Przez kolejne dziewięć lat pogłębiał swoją wiedzę pod okiem Sayyeda Burhana ud-Dina Muhaqqiqa Termaziego. Zanim stał się powszechnie znanym poetą, Rumi zdobył uznanie jako islamski prawnik w Konyi. W tym okresie wydawał fatwy, czyli opinie prawne, wygłaszał kazania w meczetach oraz nauczał studentów w medresie. Punktem zwrotnym w jego życiu było spotkanie z wędrownym derwiszem Szamsem z Tabrizu, które miało miejsce 15 listopada 1244 roku. Ta intensywna relacja mistrz-uczeń całkowicie odmieniła jego dotychczasowe życie, skłaniając Rumiego do porzucenia obowiązków nauczyciela i jurysty. Po tajemniczym zniknięciu Szamsa w grudniu 1248 roku, Rumi pogrążył się w głębokiej żałobie. To cierpienie stało się katalizatorem dla jego twórczości poetyckiej, w której poszukiwał duchowej jedności z utraconym przyjacielem.

Kluczowe etapy kariery

• Przejęcie stanowiska islamskiego molvi po śmierci ojca (1231 r.)
• Okres kształcenia pod okiem Sayyeda Burhana ud-Dina Muhaqqiqa Termaziego (przez 9 lat po 1231 r.)
• Działalność jako uznany islamski prawnik w Konyi
• Przełomowe spotkanie z Szamsem z Tabrizu (15 listopada 1244 r.)
• Porzucenie obowiązków nauczyciela i jurysty pod wpływem relacji z Szamsem
• Narodziny twórczości poetyckiej po zniknięciu Szamsa (od grudnia 1248 r.)

Warto wiedzieć: Rumi przeżył 66 lat, a jego śmierć w 1273 roku stanowiła początek wielkiego kultu.

Osiągnięcia i dziedzictwo Rumi

Rumi jest dziś powszechnie uznawany za „najpopularniejszego poety świata”. Jego dzieła zostały przetłumaczone na dziesiątki języków, a w ostatnich latach stał się najlepiej sprzedającym się poetą w Stanach Zjednoczonych. Wkład Rumiego w kulturę światową i promowanie idei pokoju oraz tolerancji został doceniony przez UNESCO, które z okazji 800-lecia jego urodzin w 2007 roku wybiło pamiątkowy medal. Jego twórczość wywarła olbrzymi wpływ na literaturę, filozofię i duchowość na całym świecie.

Nagrody i wyróżnienia

• Status „najpopularniejszego poety świata”
• Uznanie UNESCO (pamiątkowy medal z okazji 800-lecia urodzin w 2007 roku)

Muzyka i rytuały związane z Rumi

Po śmierci Rumiego, jego syn Sultan Walad wraz z uczniami założyli zakon Mevlevi, znany na całym świecie jako Zakon Wirujących Derwiszy. Są oni słynni z ceremonii Sama, czyli mistycznego tańca wirowania. Rumi sam wprowadził lub spopularyzował praktykę wirowania jako formę medytacji i modlitwy. Wierzył on, że muzyka i taniec mogą pomóc duszy uwolnić się z więzów materialnego świata. Ta forma praktyki, często określana jako Sufi Whirling, stanowiła integralną część nauk tego mistyka perskiego i była wyrazem dążenia do duchowej transcendencji. Ceremonia Sama polega na obiegowym po okręgu wokół szejcha zgromadzenia, co jest częścią celu praktyk sufizmu, mistycznego odłamu islamu. Wypowiedziane przez Rumiego słowa często odzwierciedlają jego przekonanie o mocy muzyki i ruchu w osiąganiu jedności z boskością.

Koncepcje duchowe

• Zakon Wirujących Derwiszy (założony przez syna i uczniów po jego śmierci)
• Ceremonia Sama (mistyczny taniec wirowania)
• Sufi Whirling (praktyka wirowania jako forma medytacji i modlitwy)

Główne dzieła Rumi

Do najważniejszych dzieł Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī zalicza się monumentalny poemat duchowy „Masnavi (Mathnawī-ī ma’nawī)”, często określany mianem „Koran w języku perskim”. Jest to uważane za jedno z najwybitniejszych dzieł literatury perskiej, stanowiące kompendium duchowych nauk. Kolejnym kluczowym dziełem jest „Divan-e Shams-e Tabrizi”, zbiór lirycznych wierszy (gazali), które powstały pod wpływem jego głębokiej relacji z Szamsem z Tabrizu. Dzieło to jest wyrazem ekstatycznej miłości mistycznej i poszukiwania duchowej jedności. Rumi pozostawił po sobie również znaczące prace pisane prozą, takie jak „Fihi ma fihi” (zapisy jego rozmów i wykładów), „Majalis-i Sab’a” (Siedem Kazań) oraz „Maktubat”. Te ostatnie zawierają listy do różnych osób, ukazujące jego zaangażowanie w życie społeczne i duchowe.

Wybrane dzieła

• Masnavi (Mathnawī-ī ma’nawī): Monumentalny poemat duchowy, „Koran w języku perskim”.
• Divan-e Shams-e Tabrizi: Zbiór lirycznych wierszy (gazali), wyraz ekstatycznej miłości mistycznej.
• Dzieła prozą:
• Fihi ma fihi (zapisy rozmów i wykładów)
• Majalis-i Sab’a (Siedem Kazań)
• Maktubat (listy)

Filantropia i osobowość Rumi

Rumi znany był z niezwykle otwartego podejścia do ludzi różnych wyznań. W swoich naukach podkreślał, że droga do Boga prowadzi przez miłość, a nie tylko przez rygorystyczne przestrzeganie rytuałów. Jego uniwersalizm i tolerancja sprawiły, że jego przesłanie przekracza bariery kulturowe i religijne. W swoich pismach często podkreślał, że różne religie stanowią drogę do tej samej prawdy, porównując je do światła słonecznego odbijającego się w różnych naczyniach. Jego filozofia opierała się na przekonaniu o jedności wszystkiego, co istnieje, i o tym, że miłość jest uniwersalną siłą łączącą wszystkich ludzi. Ta otwartość i empatia sprawiły, że stał się postacią uniwersalną, inspirującą ludzi na całym świecie.

Kontrowersje i skandale związane z Rumi

Intensywna więź Rumiego z Szamsem z Tabrizu budziła ogromne kontrowersje wśród jego rodziny i uczniów w Konyi. Zarzucano mu zaniedbywanie obowiązków religijnych i zbytnią fascynację tajemniczym derwiszem. Ta relacja, choć głęboko duchowa, wywoływała napięcia i niezrozumienie w jego otoczeniu. Po czterdziestu dniach wspólnego przebywania Szams zniknął, co pogłębiło rozpacz dżalal ad-dina. Rumi ponownie pogrążył się w smutku, a jego twórczość stała się wyrazem tej tęsknoty i poszukiwania utraconego mistrza. Sama postać Szamsa i jego wpływ na Rumiego pozostają tematem fascynacji i analiz.

Ciekawostki o Rumi

Według legendy, podczas ucieczki przed Mongołami, młody Rumi spotkał w Niszapurze wielkiego poetę Attara. Ten miał zobaczyć ojca Rumiego idącego przed synem i powiedzieć: „Oto morze, za którym płynie ocean”. To proroctwo zdaje się zapowiadać przyszłą wielkość Rumiego. Jego mauzoleum w Konyi, znane jako Mevlana Museum, jest jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc w Turcji. Stanowi ono symbol duchowego mostu między Wschodem a Zachodem, przyciągając pielgrzymów i turystów z całego świata. Dzieła Rumiego, w tym „Masnavi-e Ma’navi” i „Divan-e Shams-e Tabrizi”, zawierają bogactwo mądrości i poetyckiego piękna. W zbiorze „Fihi ma fihi” odnajdujemy zapisy jego rozmów, a w „Majalis-i Sab’a” – siedem kazań. Dzieła te stanowią integralną część jego literackiego dziedzictwa. Jego twórczość została przetłumaczona na wiele języków, a jego poezja miłości i duchowego poszukiwania nadal inspiruje ludzi na całym świecie. W rocznicę śmierci Rumiego, w Konyi odbywa się uroczysty pokaz ceremonii Sama, upamiętniającej jego dziedzictwo. Rumi często podkreślał, że droga do Boga prowadzi przez miłość, a nie tylko przez rygorystyczne przestrzeganie obrzędów. Jego wiersze, często pełne metafor i symboli, mają na celu dotarcie do głębi ludzkiej duszy. Nawet po latach, jego poezja nadal porusza serca i umysły, a jego nauki o tym, że oddzieleni w duszy, mogą nadal żyć w jedności, są niezwykle aktualne.

Kluczowe wydarzenia z życia

• 1207: Urodziny Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī w Wakhsh.
• Ok. 5-13 roku życia: Ucieczka rodziny przed Mongołami.
• 1225: Małżeństwo z Gowhar Khatun.
• 1231: Śmierć ojca, przejęcie stanowiska molvi.
• 15 listopada 1244: Spotkanie z Szamsem z Tabrizu.
• Grudzień 1248: Zniknięcie Szamsa z Tabrizu.
• 17 grudnia 1273: Śmierć Rumiego w Konyi.
• 2007: Uznanie UNESCO i wybicie pamiątkowego medalu z okazji 800-lecia urodzin.

Miejsce spoczynku

• Mauzoleum Rumiego w Konyi (Mevlana Museum) – jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc w Turcji.

Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, wybitny perski poeta i mistyk, pozostawił po sobie dziedzictwo obejmujące monumentalne dzieła duchowe i uniwersalne przesłanie miłości. Jego nauki o tolerancji i duchowym poszukiwaniu, przekazane przez poezję i praktykę wirowania, nadal inspirują miliony ludzi na całym świecie, czyniąc go postacią o trwałym wpływie na kulturę globalną.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Rumi