Richard Burton: Aktorski geniusz Hollywood i burzliwy związek z Elizabeth Taylor

3

Richard Burton, urodzony jako Richard Walter Jenkins Jr. 10 listopada 1925 roku w Pontrhydyfen w Walii, był brytyjskim aktorem filmowym i teatralnym, który na zawsze zapisał się w historii kina i teatru. Znany ze swojego charakterystycznego, melodyjnego barytonu, który stał się jego znakiem rozpoznawczym, stworzył niezapomniane kreacje aktorskie, które przyniosły mu uznanie krytyków i szeroką popularność. Zmarły 5 sierpnia 1984 roku w wieku 58 lat, jego życie osobiste, naznaczone burzliwymi związkami, w tym dwukrotnym małżeństwem z Elizabeth Taylor, było równie barwne i szeroko komentowane jak jego kariera. Burton był dwunastym z trzynaściorga dzieci, a jego droga do sławy wiodła przez trudne początki i głębokie wpływy mentorskie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 5 sierpnia 1984 roku miał 58 lat.
• Żona/Mąż: Był żonaty pięciokrotnie, w tym dwukrotnie z Elizabeth Taylor.
• Dzieci: Miał trójkę dzieci, w tym aktorkę Kate Burton.
• Zawód: Aktor filmowy i teatralny.
• Główne osiągnięcie: Uznawany za jednego z najwybitniejszych aktorów swojego pokolenia, znany z potężnego głosu i niezapomnianych ról szekspirowskich i filmowych.

Podstawowe informacje o Richardzie Burtonie

Dane biograficzne i pochodzenie

Richard Walter Jenkins Jr., znany światu jako Richard Burton, przyszedł na świat 10 listopada 1925 roku w Pontrhydyfen, w hrabstwie Glamorgan, w Walii. Był dwunastym z trzynaściorga dzieci Richarda Waltera Jenkinsa Sr., górnika węglowego, i Edith Maude Jenkins. Wczesna strata matki, która zmarła w wieku zaledwie dwóch lat Richarda na skutek infekcji poporodowych, wywarła głęboki wpływ na jego życie. Opiekę nad młodym Richardem przejęła jego starsza siostra Cecilia, zwana „Cis”, którą traktował jak prawdziwą matkę. Jego ojciec, nazywany „Daddy Ni”, był alkoholikiem pijącym „dwanaście pint dziennie” i hazardzistą, co dodatkowo kształtowało trudne dzieciństwo aktora w robotniczym środowisku Port Talbot.

Charakterystyczny głos i wykształcenie

Niezwykły, melodyjny baryton Richarda Burtona stał się jego znakiem rozpoznawczym, umożliwiając mu budowanie potężnych kreacji aktorskich. Jego talent wokalny objawiał się już w dzieciństwie, kiedy to zdobył nagrodę na festiwalu eisteddfod jako sopran chłopięcy. Burton otrzymał wykształcenie wyższe w Exeter College na Uniwersytecie Oksfordzkim, studiując w ramach specjalnego programu stypendialnego oferowanego przez RAF. To właśnie tam, pod wpływem swojego nauczyciela i mentora, Philipa Burtona, kształtował swoje umiejętności aktorskie i dykcję.

Zmiana nazwiska

W wieku 18 lat, w akcie prawnym, Richard Jenkins oficjalnie zmienił nazwisko na „Burton”, przyjmując nazwisko swojego mentora, Philipa Burtona. Philip Burton odegrał kluczową rolę w jego rozwoju, kształtując go jako aktora i człowieka. Próbował nawet adoptować młodego Richarda, jednak przeszkody formalne uniemożliwiły ten proces.

Rodzina i życie prywatne Richarda Burtona

Małżeństwa i związki

Małżeństwo z Sybil Williams

Pierwszą żoną Richarda Burtona była Sybil Williams, którą poślubił 5 lutego 1949 roku. Ich małżeństwo, które trwało do 1963 roku, zakończyło się rozwodem, głównie z powodu burzliwego romansu Burtona z Elizabeth Taylor.

Związek z Elizabeth Taylor

Najbardziej znanym i medialnym związkiem Richarda Burtona było jego dwukrotne małżeństwo z Elizabeth Taylor. Pierwszy raz połączyli się węzłem małżeńskim w 1964 roku i trwali razem do 1974 roku. Ich relacja, pełna pasji i spektakularnych kłótni, była jednym z najczęściej opisywanych tematów w mediach. Po roku rozwodu, w 1975 roku, Taylor i Burton ponownie stanęli na ślubnym kobiercu, jednak tym razem ich związek przetrwał tylko do 1976 roku. Ta burzliwa relacja, często określana mianem „burton and taylor”, na zawsze wpisała się w historię Hollywood i kulturę celebrytów.

Późniejsze małżeństwa

Po drugim rozwodzie z Elizabeth Taylor, Richard Burton poślubił Suzy Miller. Jego ostatnią żoną była Sally Hay, z którą był związany aż do swojej śmierci 5 sierpnia 1984 roku.

Potomstwo

Richard Burton doczekał się trojga dzieci. Jedną z jego córek jest Kate Burton, która, podobnie jak ojciec, wybrała karierę aktorską. Jej obecność na scenie i ekranie jest kontynuacją aktorskiego dziedzictwa rodziny.

Kariera aktorska Richarda Burtona

Początki i debiut

Choć Richard Burton rozważał wcześniej karierę boksera lub duchownego, jego artystyczne powołanie ujawniło się w szkolnych produkcjach. Jego pierwszą rolą był występ w szkolnej sztuce „The Apple Cart”. Prawdziwy debiut na scenie teatralnej nastąpił w styczniu 1944 roku w Londynie, w sztuce „The Druid’s Rest”. Już wtedy jego zarobki trzykrotnie przewyższały zarobki górnika, co zapowiadało jego przyszły sukces.

Przełom szekspirowski

Lata 50. XX wieku były okresem, w którym Richard Burton ugruntował swoją pozycję jako wybitny aktor szekspirowski. Jego interpretacje klasycznych ról przyniosły mu ogromne uznanie. Szczególnie pamiętna okazała się jego rola Hamleta z 1964 roku, która przeszła do historii teatru.

Sukcesy na Broadwayu

W 1960 roku Richard Burton odniósł wielki sukces na Broadwayu, wcielając się w postać Króla Artura w musicalu „Camelot”. Ta rola przyniosła mu prestiżową nagrodę Tony, umacniając jego pozycję jako wszechstronnego artysty.

Status supergwiazdy i role filmowe

Na wielkim ekranie Richard Burton zadebiutował w 1949 roku w filmie „The Last Days of Dolwyn”. W połowie lat 60. XX wieku stał się jedną z największych gwiazd box-office i jednym z najlepiej opłacanych aktorów na świecie. Jego kariera filmowa obejmuje wiele wybitnych ról, w tym notable kreacje w filmach takich jak „Kto się boi Virginii Woolf?” (Who’s Afraid of Virginia Woolf?), za którą otrzymał nominację do Oscara, „Becket”, „Moja kuzynka Rachela” (The Cousin Rachel), za którą dostał pierwszą nominację do Oscara, oraz „Szata” (The Robe), pierwszy film nakręcony w technice CinemaScope, również nagrodzony nominacją do Oscara. Inne znaczące role to między innymi te w „Annie tysiąca dni” (Anne of the Thousand Days), „Becket” oraz jako Marek Antoniusz w „Kleopatrze” u boku Elizabeth Taylor.

Richard Burton był znany z niezwykłej etyki pracy i doskonałego przygotowania do ról, co pozwoliło mu na stworzenie wielu niezapomnianych kreacji aktorskich.

Nagrody i osiągnięcia Richarda Burtona

Rekord nominacji do Oscara bez wygranej

Richard Burton był rekordzistą pod względem liczby nominacji do Nagrody Akademii bez zdobycia statuetki. Aż siedem razy był nominowany do Oscara, jednak żadna z tych nominacji nie zakończyła się zwycięstwem. Mimo braku tej prestiżowej nagrody, jego osiągnięcia aktorskie były niezaprzeczalne, a jego występy, takie jak w „Kto się boi Virginii Woolf?” czy „Becket”, do dziś są uznawane za wybitne.

Inne prestiżowe wyróżnienia

Choć Oscary mu się nie udały, Burton zdobył inne, równie prestiżowe nagrody. W swojej kolekcji posiadał m.in. nagrodę BAFTA, Złoty Glob oraz nagrodę Tony za rolę w musicalu „Camelot”. Jego talent do pracy z głosem został doceniony nagrodą Grammy, co podkreśla wszechstronność jego artystycznych dokonań.

Uznanie krytyków

Richard Burton cieszył się ogromnym uznaniem krytyków. Legendarny krytyk Kenneth Tynan nazwał go „naturalnym następcą Oliviera”, co świadczy o jego pozycji wśród najwybitniejszych aktorów swojego pokolenia. Jego inteligencja i rozległa wiedza literacka były często widoczne w wywiadach i jego sposobie bycia, co potwierdza jego głębokie zainteresowania intelektualne.

Majątek i finanse

Kontrakty i zarobki

Kariera Richarda Burtona w Hollywood była również naznaczona wysokimi zarobkami. Na początku swojej drogi w Fabryce Snów wynegocjował kontrakt z 20th Century Fox na trzy filmy, opiewający na łączną kwotę 150 000 dolarów. Po udanym debiucie filmowym podpisał również kontrakt z Alexandrem Kordy, gwarantujący mu stypendium w wysokości 100 funtów tygodniowo. Jego dorastanie w biedzie w Walii, gdzie pracował fizycznie, rozwożąc gazety czy nawet transportując koński nawóz, z pewnością wpłynęło na jego późniejszy, czasem ekstrawagancki, stosunek do pieniędzy.

Zdrowie Richarda Burtona

Problemy z uzależnieniem

Richard Burton zmagał się z ciężkim uzależnieniem od alkoholu. Choć jego talent był niezaprzeczalny, wielu krytyków uważa, że nałóg ten sprawił, iż nie w pełni wykorzystał swój ogromny potencjał artystyczny. Problemy te zaczęły się wcześnie; zaczął palić papierosy i pić alkohol jeszcze jako nieletni chłopak.

Sport i hobby Richarda Burtona

Pasja do rugby

Niewiele osób wie, że rugby było największym zainteresowaniem Richarda Burtona. Sam aktor twierdził, że wolałby zagrać dla reprezentacji Walii niż wystąpić jako Hamlet. Jego zamiłowanie do sportu przejawiało się również w innych dyscyplinach.

Wszechstronność sportowa i zamiłowanie do literatury

W młodości Richard Burton wykazywał wszechstronność sportową, grając nie tylko w rugby, ale także w krykieta, tenisa oraz tenisa stołowego. Równolegle, od czasów szkolnych, wykazywał ogromne zainteresowanie czytaniem poezji oraz literatury angielskiej i walijskiej, co świadczy o jego szerokich zainteresowaniach.

Kluczowe role i osiągnięcia Richarda Burtona

Najważniejsze role filmowe

• „Moja kuzynka Rachela” (The Cousin Rachel) – pierwsza nominacja do Oscara
• „Szata” (The Robe) – pierwszy film w technice CinemaScope, nominacja do Oscara
• „Becket” – nominacja do Nagrody Akademii
• „Anna tysiąca dni” (Anne of the Thousand Days)
• „Kto się boi Virginii Woolf?” (Who’s Afraid of Virginia Woolf?) – ważny występ u boku Elizabeth Taylor, nominacja do Oscara
• „Kleopatra” – jako Marek Antoniusz

Przełomowe występy teatralne

• Rola Hamleta (1964) – uznana za historyczną
• Rola Króla Artura w musicalu „Camelot” na Broadwayu (1960) – nagroda Tony

Nagrody i wyróżnienia

Nominacje do Nagrody Akademii (Oscar)

Richard Burton był siedmiokrotnie nominowany do Oscara, jednak nigdy nie zdobył statuetki.

Inne prestiżowe nagrody

• Nagroda Grammy
• Nagroda BAFTA
• Złoty Glob
• Nagroda Tony

Lista małżeństw i związków

• Sybil Williams (1949–1963)
• Elizabeth Taylor (1964–1974)
• Elizabeth Taylor (1975–1976)
• Suzy Miller
• Sally Hay

Dziedzictwo i wpływ

Richard Burton, zmarł 5 sierpnia 1984 roku, pozostawił po sobie trwałe dziedzictwo. Do dziś uważany jest za jeden z najwspanialszych głosów w historii teatru i kina. Jego wybitne kreacje aktorskie, w tym role w filmach takich jak „Kto się boi Virginii Woolf?” i „Becket”, oraz jego interpretacja Hamleta, na zawsze zapisały się w historii sztuki. Jego burzliwe życie z Elizabeth Taylor, często określane jako „burton and taylor”, miało znaczący wpływ na popkulturę, tworząc podwaliny pod współczesną kulturę celebrytów i zainteresowanie mediów plotkarskich. Pomimo problemów osobistych, jego niezwykła etyka pracy i aktorski talent zapewniły mu miejsce w panteonie największych gwiazd.

Richard Burton, pomimo licznych trudności życiowych i problemów z uzależnieniem, udowodnił, że determinacja i talent potrafią doprowadzić do międzynarodowej sławy. Jego niezwykły głos i niezapomniane kreacje aktorskie pozostają inspiracją do dziś.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Burton