Francisco Pizarro, hiszpański konkwistador, urodził się około 16 marca 1478 roku w Trujillo. Na czerwiec 2024 roku ma 646 lat. Był nieślubnym synem pułkownika piechoty. Pomimo analfabetyzmu, osiągnął wysokie funkcje administracyjne i wojskowe. Jego partnerką życiową była Inés Huaylas Yupanqui, z którą miał córkę Francisca Pizarro Yupanqui. Jego burzliwe życie zakończyło się w wyniku zamachu, stanowiąc dramatyczny finał podboju Imperium Inków.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 646 lat (na czerwiec 2024)
- Żona/Mąż: Inés Huaylas Yupanqui
- Dzieci: Francisca Pizarro Yupanqui
- Zawód: Konkwistador, gubernator
- Główne osiągnięcie: Podbój Imperium Inków
Francisco Pizarro: Podstawowe informacje biograficzne
Pochodzenie i wczesne lata
Francisco Pizarro urodził się w mieście Trujillo, położonym w regionie Estremadura w Hiszpanii. Dokładna data jego narodzin nie jest pewna; przyjmuje się, że nastąpiło to około 16 marca 1478 roku, choć niektóre źródła wskazują na rok 1475. Był nieślubnym synem pułkownika piechoty Gonzalo Pizarro oraz Franciski González, kobiety o skromnym statusie materialnym. Dorastał w trudnych warunkach, a brak należytej uwagi poświęconej jego edukacji w młodości sprawił, że przez całe życie pozostał analfabetą. Pomimo tego ograniczenia, Pizarro zdołał zdobyć znaczącą pozycję społeczną i administracyjną.
Wykształcenie i status społeczny
Brak formalnego wykształcenia był cechą charakterystyczną Francisco Pizarro. Dorastając w trudnych warunkach materialnych, nie miał możliwości zdobycia umiejętności czytania i pisania. Niemniej jednak, jego naturalny talent przywódczy, determinacja i strategiczne myślenie pozwoliły mu na pełnienie kluczowych ról w hiszpańskiej konkwistzie. Jego zdolności administracyjne, choć niepoparte formalnym wykształceniem, były doceniane, co pozwoliło mu na objęcie wysokich stanowisk.
Przydomki
Wśród rdzennej ludności Ameryki Południowej, a także wśród swoich zwolenników, Francisco Pizarro zyskał przydomki, które podkreślały jego pozycję i doświadczenie. Znany był jako „Apu”, co w języku keczua oznacza „wodza” lub „szefa”, co świadczyło o jego przywództwie i autorytecie. Innym przydomkiem, którym się posługiwano, był „Machu Capitan”, co w tłumaczeniu na język keczua oznacza „Starego Kapitana”. Te określenia odzwierciedlały szacunek, jaki budził wśród podbijanych ludów i swoich żołnierzy.
Relacje rodzinne i powiązania z innymi konkwistadorami
Francisco Pizarro posiadał znaczące powiązania rodzinne, które miały wpływ na jego karierę. Poprzez swojego ojca, był on kuzynem drugiego stopnia (raz usuniętym) Hernána Cortésa, słynnego zdobywcy Meksyku. Ta bliska więź z jednym z najbardziej znanych konkwistadorów w historii mogła stanowić inspirację i ułatwiać dostęp do pewnych kręgów decyzyjnych. Jego rodzina była silnie zaangażowana w ekspedycje odkrywcze i podbojowe.
Rodzina i życie prywatne Francisco Pizarro
Rodzeństwo zaangażowane w podbój
W wyprawach Francisco Pizarro towarzyszyła mu liczna rodzina, co podkreśla silne więzi i wspólne ambicje w obrębie klanu Pizarro. Jego rodzone bracia – Hernando, Juan i Gonzalo Pizarro – odegrali znaczące role w podboju Peru. Ponadto, jego przyrodni brat Francisco Martín de Alcántara, był wiernym towarzyszem i wspierał go w licznych przedsięwzięciach. Ich obecność na ziemiach inkaskich świadczy o strategicznym wykorzystaniu powiązań rodzinnych w budowaniu potęgi i zapewnianiu lojalności.
Związek z Inés Huaylas Yupanqui i potomstwo
W ramach polityki wiązania się z lokalnymi elitami inkaskimi, Francisco Pizarro nawiązał związek z Inés Huaylas Yupanqui (znaną również jako Quispe Sisa). Była ona córką inkaskiego władcy Huayny Capaca i siostrą Atahualpy, co czyniło ją ważną postacią w kontekście kontaktów z lokalną arystokracją. Z tego związku narodziła się córka, Francisca Pizarro Yupanqui. Ten strategiczny mariaż nie tylko umacniał pozycję Pizarro wśród podbijanej ludności, ale także stworzył podwaliny pod przyszłe pokolenia potomków łączących hiszpańskie i inkaskie korzenie.
Śmierć w wyniku zamachu
Francisco Pizarro zmarł tragicznie 26 czerwca 1541 roku w Limie, w wieku około 63 lat. Jego śmierć była wynikiem brutalnego zamachu, przeprowadzonego przez zwolenników Diego de Almagro. Konflikt o wpływy polityczne i podział łupów, który narastał od lat, doprowadził do otwartego buntu. Pizarro, mimo wcześniejszych sukcesów, nie zdołał uniknąć gniewu swoich rywali, co stanowiło dramatyczny finał jego burzliwego życia i kariery konkwistadora.
Kariera i podboje Francisco Pizarro
Początki w Nowym Świecie
Droga Francisco Pizarro do sławy i potęgi rozpoczęła się wraz z jego wyprawą do Nowego Świata. 10 listopada 1509 roku wypłynął z Hiszpanii w ekspedycji Alonso de Ojedy, której celem była eksploracja terenów Urabá w dzisiejszej Kolumbii. Był to jego pierwszy krok w kierunku odkrywania i podbijania nieznanych ziem, który położył fundament pod jego przyszłe, spektakularne osiągnięcia w Ameryce Południowej.
Odkrycie Oceanu Spokojnego
W 1513 roku Francisco Pizarro wziął udział w historycznej wyprawie Vasco Núñeza de Balboa. Towarzysząc mu w przejściu przez Przesmyk Panamski, Pizarro stał się jednym z pierwszych Europejczyków, którzy ujrzeli rozległe wody Oceanu Spokojnego. To odkrycie było przełomowe dla dalszych eksploracji i otworzyło nowe perspektywy dla hiszpańskiej ekspansji w regionie, sygnalizując potencjalne istnienie bogatych lądów na zachodzie.
Kariera polityczna w Panamie
Po swoich wczesnych wyprawach, Pizarro osiedlił się w Panamie, gdzie szybko zdobył uznanie i pozycję. W latach 1519–1523 pełnił prestiżowe funkcje burmistrza (Alcalde) oraz sędziego nowo założonego miasta Panama. Te stanowiska świadczyły o jego rosnących wpływach i zdolnościach administracyjnych, przygotowując go do jeszcze większych wyzwań, które miały nadejść w dalszej części jego kariery.
Aresztowanie Balboa
Jednym z bardziej kontrowersyjnych epizodów w karierze Pizarro było jego zaangażowanie w aresztowanie Vasco Núñeza de Balboa. Na zlecenie gubernatora Dávili, Pizarro osobiście dokonał zatrzymania swojego dawnego dowódcy. To działanie doprowadziło do egzekucji Balboa przez ścięcie w styczniu 1519 roku. Wydarzenie to ukazuje bezwzględność i polityczną przebiegłość Pizarro w dążeniu do własnych celów i eliminowaniu potencjalnych rywali.
Partnerstwo „Empresa del Levante”
W 1524 roku Francisco Pizarro zawarł kluczowe porozumienie, które miało zrewolucjonizować losy Ameryki Południowej. Wraz z księdzem Hernando de Luque i żołnierzem Diego de Almagro, utworzyli spółkę znaną jako „Empresa del Levante”. Celem tego partnerstwa był podbój południowych ziem, które według plotek i doniesień obfitowały w niezwykłe bogactwa. To porozumienie stało się fundamentem dla przyszłych ekspedycji mających na celu zdobycie Imperium Inków.
Słynna Trzynastka (Los trece de la fama)
Podczas drugiej wyprawy w poszukiwaniu bogactw, Pizarro napotkał na swojej drodze trudności i zniechęcenie wśród swoich ludzi. W symbolicznym geście, nakreślił linię na piasku, deklarując, że po jednej stronie znajduje się bogate Peru, a po drugiej – biedna Panama. Tylko trzynastu ludzi zdecydowało się pozostać z nim, wierząc w jego wizję i obietnicę bogactwa. Ta grupa, znana jako „Słynna Trzynastka” (Los trece de la fama), stała się legendą i symbolem niezłomności w dążeniu do celu.
Kapitulacja z Toledo (1529)
Po latach trudnych wypraw i zmagania się z przeciwnościami, Pizarro udał się do Hiszpanii, aby osobiście przedstawić swoje plany i pozyskać wsparcie korony. 6 lipca 1529 roku, królowa Izabela podpisała dokument znany jako Kapitulacja z Toledo. Na mocy tego dokumentu, Pizarro otrzymał tytuły gubernatora, kapitana generalnego i adelantado Nowej Kastylii, co oficjalnie upoważniało go do podboju i zarządzania nowymi ziemiami. Kapitulacja ta stanowiła kluczowy moment prawny, legitymizujący jego działania.
Bitwa pod Cajamarcą i pojmanie Atahualpy
Najbardziej przełomowym momentem w karierze Pizarro było pojmanie inkaskiego cesarza Atahualpy. W listopadzie 1532 roku, podczas bitwy pod Cajamarcą, hiszpańscy konkwistadorzy zaskoczyli i pokonali armię inkaską. Atahualpa został schwytany, a mimo otrzymania ogromnego okupu w złocie i srebrze, Pizarro doprowadził do jego egzekucji w lipcu 1533 roku. Ten akt, choć kontrowersyjny, otworzył drogę do dalszych podbojów i przejęcia kontroli nad państwem Inków.
Założenie Limy
Po zdobyciu stolicy Inków, Cuzco, Francisco Pizarro kontynuował swoją misję kolonizacyjną. 18 stycznia 1535 roku założył miasto Lima, nazwane początkowo „Miastem Królów” (Ciudad de los Reyes). Lima szybko stała się nową stolicą hiszpańskiego Peru i centrum administracyjnym oraz gospodarczym regionu. Założenie miasta było kluczowym krokiem w umacnianiu hiszpańskiej władzy i budowaniu nowego porządku w Ameryce Południowej.
Osiągnięcia i nagrody Francisco Pizarro
Tytuły szlacheckie i urzędowe
Kariera Francisco Pizarro była naznaczona licznymi zaszczytami i wysokimi urzędami. Od 26 lipca 1529 roku, aż do dnia swojej śmierci w 1541 roku, sprawował on urząd pierwszego gubernatora Nowej Kastylii. Równocześnie pełnił funkcję kapitana generalnego, co podkreślało jego pozycję jako najwyższego dowódcy wojskowego w podbijanych terytoriach. Te tytuły świadczyły o uznaniu jego zasług przez monarchię hiszpańską.
Order Santiago
Francisco Pizarro został uhonorowany członkostwem w prestiżowym zakonie rycerskim Santiago (KOS). Przynależność do tego zakonu była symbolem jego rycerskich cnót i zasług dla korony hiszpańskiej. Order Santiago był jednym z najwyższych wyróżnień, jakie mógł otrzymać hiszpański szlachcic lub żołnierz, co potwierdzało jego znaczącą pozycję w społeczeństwie.
Kluczowe etapy kariery Francisco Pizarro
Warto wiedzieć: Kariera Francisco Pizarro była serią starannie zaplanowanych kroków, które doprowadziły go od skromnych początków do pozycji jednego z najpotężniejszych ludzi w Nowym Świecie.
- 1509 rok: Wypłynięcie z Hiszpanii do Nowego Świata w ekspedycji Alonso de Ojedy.
- 1513 rok: Uczestnictwo w przejściu przez Przesmyk Panamski i odkrycie Oceanu Spokojnego.
- 1519–1523 lata: Pełnienie funkcji burmistrza i sędziego w Panamie.
- 1524 rok: Zawarcie partnerstwa „Empresa del Levante” z Hernando de Luque i Diego de Almagro.
- 1529 rok: Uzyskanie tytułów gubernatora, kapitana generalnego i adelantado Nowej Kastylii na mocy Kapitulacji z Toledo.
- 1532 rok: Pojmanie inkaskiego cesarza Atahualpy pod Cajamarcą.
- 1533 rok: Egzekucja Atahualpy.
- 1535 rok: Założenie miasta Lima.
- 1541 rok: Śmierć w wyniku zamachu.
Ciekawostki i kontrowersje związane z Francisco Pizarro
Pierwszy kontakt z lamami
Podczas swoich ekspedycji Pizarro był jednym z pierwszych Europejczyków, którzy zetknęli się z peruwiańskimi lamami. W swoich relacjach opisywał te zwierzęta jako „małe wielbłądy”, co świadczy o jego początkowym zdziwieniu i braku wiedzy na temat fauny Nowego Świata. Lamy, będące ważnym elementem kultury i gospodarki Inków, stanowiły dla Europejczyków egzotyczne odkrycie.
Tłumacze Felipillo i Martinillo
Kluczową rolę w komunikacji między Hiszpanami a rdzennymi mieszkańcami Ameryki Południowej odegrali tłumacze. Podczas wypraw Pizarro otrzymał dwóch peruwiańskich chłopców, których nauczył języka hiszpańskiego. Jednym z nich był Felipillo, który po ochrzczeniu stał się kluczowym tłumaczem dla wyprawy. Jego umiejętności językowe były nieocenione w negocjacjach i kontaktach z lokalnymi władcami, choć jego rola bywała również przedmiotem sporów i oskarżeń.
Pałac Podboju w Trujillo
Bogactwo zdobyte dzięki podbojowi Peru pozwoliło rodzinie Pizarro na wzniesienie monumentalnej budowli w ich rodzinnym mieście Trujillo w Hiszpanii. Pałac Podboju (Palace of the Conquest) do dziś stanowi świadectwo ogromnego majątku i wpływów, jakie Francisco Pizarro i jego rodzina zgromadzili. Jest to materialny dowód ich sukcesu i pozycji, jaką osiągnęli dzięki ekspansji w Nowym Świecie.
Służba wojskowa
Zanim Francisco Pizarro stał się sławnym konkwistadorem, zdobył cenne doświadczenie wojskowe, służąc w armii hiszpańskiej. Jego służba wojskowa trwała od 1496 do 1541 roku, podczas której brał udział w licznych bitwach i kampaniach. To doświadczenie wojskowe stanowiło solidną podstawę dla jego przyszłych działań w Ameryce Południowej, kształtując jego umiejętności dowódcze i taktyczne.
Założenie San Miguel de Piura
W maju 1532 roku, Francisco Pizarro założył San Miguel de Piura, która była pierwszą stałą hiszpańską osadą na terenie dzisiejszego Peru. To wydarzenie stanowiło ważny krok w procesie kolonizacji, tworząc bastion dla dalszych ekspansji i umacniając obecność Hiszpanów w regionie. Piura stała się punktem wyjścia dla dalszych podbojów i ustanawiania hiszpańskiej władzy.
Egzekucja Atahualpy
Jednym z najbardziej kontrowersyjnych czynów Francisco Pizarro było stracenie inkaskiego cesarza Atahualpy. Mimo że Atahualpa spełnił żądanie wypełnienia pokoju złotem, Pizarro postawił mu zarzuty kryminalne, co jest powszechnie oceniane jako akt zdrady i nieuczciwości. Egzekucja ta, choć pozwoliła na przejęcie kontroli nad Imperium Inków, rzuciła cień na postać Pizarro, budząc wątpliwości co do jego moralności i uczciwości.
Konflikt z Almagro
Podział łupów i terytoriów, wynikający z Kapitulacji z Toledo, doprowadził do krwawej wojny domowej między Francisco Pizarro a jego dawnym partnerem, Diego de Almagro. Ich rywalizacja o władzę i wpływy stała się przyczyną śmierci obu liderów. Konflikt ten stanowił mroczny rozdział w historii hiszpańskiej konkwisty, ukazując wewnętrzne walki i ambicje, które towarzyszyły podbojowi Nowego Świata.
Nagrody i wyróżnienia Francisco Pizarro
Chociaż jego życie było naznaczone walką i kontrowersjami, Francisco Pizarro otrzymał znaczące uznanie od hiszpańskiej korony.
| Nagroda/Wyróżnienie | Data/Okres | Opis |
|---|---|---|
| Order Santiago | Nieokreślona | Członkostwo w prestiżowym zakonie rycerskim. |
| Gubernator Nowej Kastylii | 26 lipca 1529 – 1541 | Najwyższy urząd administracyjny w podbijanych terytoriach. |
| Kapitan Generalny | 26 lipca 1529 – 1541 | Dowództwo nad siłami wojskowymi. |
Francisco Pizarro, dzięki swojej determinacji i strategicznemu podejściu, odegrał kluczową rolę w podboju Imperium Inków, stając się jednym z najbardziej wpływowych konkwistadorów w historii Ameryki Południowej. Jego życie, naznaczone zarówno wielkimi osiągnięciami, jak i brutalnymi czynami, zakończyło się tragicznie w wyniku wewnętrznych konfliktów, pozostawiając trwały ślad w historii kontynentu.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co zrobił Francisco Pizarro?
Francisco Pizarro był hiszpańskim konkwistadorem, który odegrał kluczową rolę w podboju imperium Inków. Doprowadził do jego upadku, schwytał i stracił jego władcę Atahualpę, a następnie przejął kontrolę nad bogatymi terenami Peru.
Kto podbił imperium Inków a kto Azteków?
Imperium Inków zostało podbite przez Francisco Pizarro i jego armię. Imperium Azteków natomiast podbił Hernán Cortés, również hiszpański konkwistador.
Dlaczego Francisco Pizarro eksplorował?
Francisco Pizarro eksplorował w poszukiwaniu bogactw, takich jak złoto i srebro, które według pogłosek skrywały ziemie na zachodzie. Kierowała nim również chęć zdobycia sławy i rozszerzenia wpływów Korony Hiszpańskiej.
Jak Pizarro dopłynął do Peru?
Pizarro dopłynął do Peru po latach przygotowań i wcześniejszych nieudanych wyprawach, które miały na celu znalezienie bogatego imperium na zachodzie. Wyruszył z Panamy, a jego podróż morska była ryzykowna i pełna wyzwań.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Francisco_Pizarro
