Johann Strauss (syn): Król Walca i Nietoperza

0

Johann Strauss II, urodzony 25 października 1825 roku, jako austriacki kompozytor, skrzypek i dyrygent, zyskał światową sławę jako „Król Walca”. Syn słynnego Johanna Straussa I, mimo początkowego sprzeciwu ojca, podążył za swoją pasją do muzyki, tworząc ponad 500 utworów tanecznych i kilka operetek, które do dziś zachwycają swoją lekkością i kunsztem. Jego dorobek obejmuje takie arcydzieła jak walc „Nad pięknym modrym Dunajem” oraz operetki „Zemsta nietoperza” i „Baron cygański”, które stanowią filary repertuaru. Na 1 marca 2024 roku Johann Strauss II miałby 198 lat.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Zmarł w wieku 73 lat.
• Żona/Mąż: Trzykrotnie żonaty: z Henriettą Treffz, Angeliką Dittrich i Adele Deutsch.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Kompozytor, skrzypek, dyrygent.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie ponad 500 utworów, w tym ikonicznych walców i operetek, co przyniosło mu tytuł „Króla Walca”.

Johann Strauss II – Król Walca

Johann Baptist Strauss II, powszechnie znany jako Johann Strauss Jr. lub „Syn”, urodził się 25 października 1825 roku w St Ulrich, niedaleko Wiednia. Zmarł 3 czerwca 1899 roku, dożywając wieku 73 lat. Był wybitnym austriackim kompozytorem muzyki lekkiej, przede wszystkim muzyki tanecznej i operetek. Równie ceniony jako skrzypek, zyskał światową sławę jako „Król Walca”. Jego imponujący dorobek kompozytorski przekracza 500 utworów, w tym walce, polki, kadryle, a także kilka operetek i jeden balet. Choć wywodził się z rodziny katolickiej, jego pradziadek ze strony ojca był węgierskim Żydem. Ten fakt stał się później podstawą manipulacji historycznych – naziści w 1941 roku próbowali ukryć żydowskie korzenie poprzez fałszerstwa dokumentów.

Rodzina i życie prywatne Johanna Straussa II

Pochodzenie rodzinne i relacje

Johann Strauss II był synem słynnego kompozytora Johanna Straussa I oraz jego pierwszej żony, Marii Anny Streim. Miał dwóch młodszych braci, Josefa i Eduarda, którzy również podążyli śladami ojca i zostali kompozytorami muzyki lekkiej. Początkowo ojciec kategorycznie sprzeciwiał się muzycznej karierze syna, planując dla niego stabilną przyszłość jako bankiera. Gdy dowiedział się, że młody Johann potajemnie ćwiczy grę na skrzypcach, dopuszczał się wobec niego dotkliwego bicia. Pełne zaangażowanie w karierę muzyczną stało się możliwe dopiero po tym, jak ojciec opuścił rodzinę dla kochanki, co pozwoliło Johannowi na naukę przy pełnym wsparciu matki.

Małżeństwa i związki

Pierwszą żoną Johanna Straussa II była śpiewaczka Henrietta Treffz, którą poślubił w 1862 roku. Pozostali małżeństwem aż do jej śmierci w 1878 roku. Zaledwie sześć tygodni po odejściu Henrietty, Strauss ożenił się z aktorką Angeliką Dittrich. Drugie małżeństwo okazało się jednak nieszczęśliwe, co zmusiło kompozytora do walki o rozwód. Kościół rzymskokatolicki odmówił mu jego udzielenia. Aby móc ponownie zawrzeć związek małżeński, Strauss podjął decyzję o zmianie wyznania oraz narodowości. W 1887 roku został obywatelem Saxe-Coburg-Gotha. W sierpniu tego samego roku poślubił Adele Deutsch, która stała się jego muzą i nieocenionym wsparciem w późniejszych latach jego twórczości.

Kariera zawodowa Johanna Straussa II

Edukacja i debiut sceniczny

Edukację muzyczną Johann Strauss II rozpoczął potajemnie, pobierając lekcje u Franza Amona, pierwszego skrzypka w orkiestrze ojca. Swój debiut jako kompozytor i dyrygent miał miejsce w październiku 1844 roku w kasynie Dommayera w wiedeńskiej dzielnicy Hietzing. Mimo prób sabotowania jego występu przez ojca, młody muzyk odniósł ogromny sukces, prezentując publiczności między innymi walce „Sinngedichte” i „Gunstwerber”. Już w 1845 roku otrzymał prestiżowe stanowisko kapelmistrza 2. Wiedeńskiego Pułku Obywatelskiego, co stanowiło znaczący krok w jego karierze. Po śmierci ojca w 1849 roku, Johann połączył obie orkiestry, rozpoczynając intensywny okres koncertowania.

Działalność polityczna i dworska

Podczas rewolucji wiedeńskiej w 1848 roku, Johann Strauss II opowiedział się po stronie rewolucjonistów. Jego zaangażowanie polityczne skutkowało aresztowaniem za publiczne wykonanie „Marsylianki”. Ta polityczna przeszłość wpłynęła na jego późniejsze aspiracje – dwukrotnie odrzucono jego kandydaturę na stanowisko dyrektora muzyki dworskiej. Aby odzyskać względy monarchii, Strauss zaczął dedykować marsze patriotyczne cesarzowi Franciszkowi Józefowi I. Jego starania przyniosły rezultat – ostatecznie w 1863 roku otrzymał upragniony tytuł dyrektora muzyki na balach dworskich (KK Hofballmusikdirektor), co było ukoronowaniem jego kariery w Wiedniu.

Muzyka Johanna Straussa II – arcydzieła i wpływ

Najważniejsze dzieła i gatunki

Dorobek kompozytorski Johanna Straussa II jest niezwykle bogaty i obejmuje ponad 500 walców, polek, kadrylów oraz innych form tańca. Był również autorem kilku operetek i jednego baletu. Do jego najbardziej ikonicznych utworów należą walce „Nad pięknym modrym Dunajem” (The Blue Danube) oraz „Walc Cesarski” (Kaiser-Walzer). Skomponował również słynne „Opowieści Lasku Wiedeńskiego” oraz energetyczną „Tritsch-Tratsch-Polka”. W dziedzinie operetki stworzył dzieła, które stanowią filary repertuaru, takie jak „Zemsta nietoperza” (Die Fledermaus) oraz „Baron cygański” (Der Zigeunerbaron). Jego muzyka wywarła znaczący wpływ na rozwój muzyki tanecznej i operetkowej.

Uznanie wśród współczesnych

Johann Strauss II cieszył się ogromnym szacunkiem wśród innych wielkich kompozytorów swoich czasów. Richard Wagner, sam będący mistrzem muzyki, uwielbiał jego walc „Wino, kobieta i śpiew”. Szczególnie bliska była mu przyjaźń z Johannesem Brahmsem. Dowodem tej przyjaźni jest anegdota, według której Brahms pewnego razu podpisał się na wachlarzu żony Straussa nutami „Nad pięknym modrym Dunajem” z charakterystycznym dopiskiem: „Niestety NIE autorstwa Johannesa Brahmsa”. To pokazuje, jak bardzo nawet koledzy po fachu doceniali geniusz Straussa w tworzeniu niezapomnianych melodii.

Międzynarodowe sukcesy i podróże

Ekspansja na rynki zagraniczne

Popularność Johanna Straussa II wykraczała daleko poza granice Austrii. W latach 1856–1865 co roku odwiedzał Rosję, gdzie występował w słynnym Pawilonie Vauxhall w Pawłowsku, podbijając serca rosyjskiej publiczności. Jego sława dotarła również do Stanów Zjednoczonych. W 1872 roku udał się tam na zaproszenie Patricka Gilmore’a, by wziąć udział w Międzynarodowym Festiwalu Muzycznym w Bostonie. Tam dyrygował imponującym „Monster Concert” z udziałem ponad 1000 wykonawców. Popularność Straussa w USA była tak ogromna, że fanki masowo prosiły o pukle jego włosów. Aby chronić fryzurę mistrza, jego lokaj stosował sprytny fortel – wycinał futro z czarnego nowofundlanda kompozytora i rozdawał je wielbicielkom jako „autentyczne włosy Straussa”.

Zdrowie, śmierć i dziedzictwo

Problemy zdrowotne i załamanie nerwowe

Przez całe życie Johann Strauss II zmagał się z licznymi problemami zdrowotnymi. Cierpiał na hipochondrię oraz różne fobie, które nieraz utrudniały mu codzienne funkcjonowanie. Ogromne obciążenie pracą doprowadziło do sytuacji, w której w 1853 roku przeszedł załamanie nerwowe. Był to na tyle poważny kryzys, że zmusił go do przekazania tymczasowo kierownictwa swojej orkiestry bratu Josefowi. Mimo tych trudności, Strauss powracał do zdrowia i kontynuował swoją bogatą twórczość.

Ostatnie chwile i pogrzeb

Johann Strauss II zmarł 3 czerwca 1899 roku w Wiedniu. Bezpośrednią przyczyną śmierci było zapalenie płuc. W chwili odejścia kompozytor pracował nad baletem „Aschenbrödel”. Został pochowany na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu (Zentralfriedhof), gdzie spoczął w zasłużonym spokoju. Jego śmierć była wielką stratą dla świata muzyki, ale jego dziedzictwo trwa do dziś, celebrowane przez kolejne pokolenia miłośników jego twórczości.

Najważniejsze dzieła Johanna Straussa II

Operetki

• „Zemsta nietoperza” (Die Fledermaus)
• „Baron cygański” (Der Zigeunerbaron)

Tańce

• „Nad pięknym modrym Dunajem” (The Blue Danube)
• „Walc Cesarski” (Kaiser-Walzer)
• „Opowieści Lasku Wiedeńskiego”
• „Tritsch-Tratsch-Polka”

Kontrowersje i ciekawostki związane z kompozytorem

Pakt braci i zniszczenie archiwów

Jedną z bardziej niezwykłych historii związanych z rodziną Straussów jest pakt zawarty między braćmi, Josefem i Eduardem. Zgodnie z nim, ten z braci, który przeżyje drugiego, miał obowiązek zniszczyć ich wspólne archiwa. W 1907 roku Eduard Strauss wypełnił tę obietnicę, spalając ogromną część oryginalnych archiwów orkiestrowych w fabryce pieców. Ten akt stanowił znaczącą stratę dla historii muzyki, pozbawiając świat wielu potencjalnie cennych dokumentów.

Rywalizacja i inspiracje

W dziedzinie operetki Johann Strauss II musiał mierzyć się z wielkimi sukcesami Jacques’a Offenbacha, francuskiego kompozytora, który również tworzył w tym gatunku. Ich twórczość często była zestawiana, choć każdy z nich miał swój unikalny styl. Strauss był nie tylko twórcą, ale także inspiracją. W Wiedniu znajduje się jego dawna rezydencja przy Praterstrasse, która obecnie jest częścią Muzeum Wiednia. Jego życie i twórczość zainspirowały filmowców – Alfred Hitchcock nakręcił o nim film biograficzny „Waltzes from Vienna” (1934), a Walt Disney stworzył film „The Waltz King” (1963). Tradycja prowadzenia orkiestry ze skrzypcami w ręku, tzw. Vorgeiger, jest do dziś kontynuowana, między innymi podczas Koncertów Noworocznych Filharmoników Wiedeńskich, którzy corocznie celebrują dziedzictwo Straussa.

Warto wiedzieć: Johann Strauss II urodził się w 1825 roku, a zmarł w 1899 roku, w wieku 73 lat. Jego kariera jako kompozytora rozpoczęła się w 1844 roku, a na stanowisko dyrektora muzyki na balach dworskich awansował w 1863 roku.

Kluczowe daty w życiu Johanna Straussa II

Warto wiedzieć: Johann Strauss II był podziwiany przez takich kompozytorów jak Richard Wagner, a jego bliska przyjaźń z Johannesem Brahmsem jest dobrze udokumentowana.

Johann Strauss II, „Król Walca”, pozostawił po sobie niezmierzone bogactwo muzyczne, które do dziś rozbrzmiewa na koncertach na całym świecie. Jego walce, polki i operetki, stworzone z niezwykłym kunsztem i lekkością, nie tylko zdefiniowały gatunek muzyki tanecznej i operetkowej, ale także zapewniły mu nieśmiertelne miejsce w panteonie muzyki klasycznej. Pomimo osobistych trudności i wyzwań zdrowotnych, jego twórczość stanowi dowód niezłomnej pasji i geniuszu, który przekroczył granice epoki i narodowości, inspirując kolejne pokolenia artystów i zachwycając słuchaczy.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Johann_Strauss_II