Engels: Friedrich Engels – współtwórca marksizmu i krytyk własności prywatnej

0

Friedrich Engels, urodzony 28 listopada 1820 roku w Barmen, był wszechstronnym niemieckim teoretykiem, filozofem politycznym i ekonomistą, a także jednym z głównych architektów teorii marksistowskiej. Na 5 sierpnia 1895 roku, w wieku 74 lat, zmarł w Londynie, pozostawiając po sobie bogaty dorobek intelektualny, który do dziś stanowi fundament dla wielu ruchów społecznych i politycznych. Pochodzący z zamożnej rodziny przemysłowców, Engels przez lata prowadził „podwójne życie”, pracując w rodzinnej firmie tekstylnej, aby finansowo wspierać Karola Marksa i umożliwić mu pracę nad jego kluczowymi dziełami. Jego życie to fascynująca opowieść o konflikcie między burżuazyjnym pochodzeniem a radykalnymi poglądami, o głębokiej przyjaźni i niezachwianym oddaniu idei sprawiedliwości społecznej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 5 sierpnia 1895 roku miał 74 lata.
• Żona/Mąż: Nieformalnie związany z Mary Burns, a następnie z Lizzie Burns, którą poślubił na łożu śmierci.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Filozof polityczny, ekonomista, teoretyk marksizmu, dziennikarz, przedsiębiorca.
• Główne osiągnięcie: Współtwórca marksizmu, autor „Manifestu Komunistycznego” oraz kluczowych prac teoretycznych; edytor i wydawca drugiego i trzeciego tomu „Kapitału” Karola Marksa.

Podstawowe informacje o Friedrichu Engelsie

Friedrich Engels urodził się 28 listopada 1820 roku w Barmen, w ówczesnej prowincji Jülich-Cleves-Berg Królestwa Prus, obecnie należącej do Niemiec. Swoje życie zakończył w Londynie 5 sierpnia 1895 roku, w wieku 74 lat. Pozostawił po sobie ogromny dorobek intelektualny, który stanowił fundament dla rozwoju ruchów socjalistycznych i komunistycznych na całym świecie. Był wszechstronnym uczonym i teoretykiem, którego zainteresowania obejmowały szeroki zakres dziedzin: od filozofii politycznej i ekonomii politycznej, przez historię, socjologię, antropologię, aż po nauki przyrodnicze. To interdyscyplinarne podejście pozwoliło mu na stworzenie kompleksowych teorii społecznych.

Jako kluczowa postać w historii myśli społeczno-politycznej, Engels współtworzył fundamenty marksizmu. Razem z Karolem Marksem rozwijał fundamentalne koncepcje, takie jak materializm historyczny, materializm dialektyczny oraz socjalizm naukowy. Ich wspólna praca miała na celu dogłębne wyjaśnienie mechanizmów walki klasowej i zaproponowanie wizji społeczeństwa pozbawionego wyzysku.

Życie prywatne Friedricha Engelsa

Pochodzenie i rodzina

Friedrich Engels pochodził z zamożnej rodziny przemysłowców. Był najstarszym synem Friedricha Engelsa Sr. oraz Elisabeth „Elise” Franziski Mauritii von Haar. Ta burżuazyjna pozycja społeczna stwarzała stały, wewnętrzny konflikt między jego radykalnymi poglądami a dziedzictwem rodziny. Wychowywał się w atmosferze surowego pietyzmu, co było wynikiem głębokiej religijności jego rodziców. Już w młodości zaczął jednak odrzucać te przekonania, co prowadziło do narastających napięć z ojcem, który pragnął widzieć syna w roli statecznego kupca.

Relacje osobiste

Szczególnie ważną rolę w życiu Friedricha Engelsa odegrały jego związki z siostrami Burns. Przez dwadzieścia lat żył w nieformalnym związku z Mary Burns, irlandzką robotnicą, którą poznał około 1843 roku w Manchesterze. To właśnie Mary wprowadziła go w środowisko angielskiego proletariatu, co miało kluczowy wpływ na jego późniejszą twórczość i zrozumienie problemów klasy robotniczej. Po śmierci Mary w 1863 roku, związał się z jej młodszą siostrą, Lizzie Burns. Pozostawał z nią w relacji aż do jej śmierci w 1878 roku. Dopiero na łożu śmierci, pragnąc spełnić jej religijne przekonania, zdecydował się na formalne małżeństwo z Lizzie.

Kariera zawodowa i działalność polityczna

Początki kariery zawodowej

Kariera zawodowa Friedricha Engelsa rozpoczęła się w 1838 roku w Bremie, gdzie został uczniem kupieckim w firmie eksportowej Heinricha Leopolda. Już w tym wczesnym okresie, aby nie narażać reputacji rodziny, potajemnie publikował artykuły pod pseudonimem Friedrich Oswald. W 1841 roku odbył służbę wojskową w Berlinie, służąc w artylerii gwardii. Ten okres wykorzystał jako okazję do uczęszczania na wykłady uniwersyteckie i nawiązania kontaktów z grupą Młodych Heglistów, w tym z Bruno Bauerem.

Działalność w Manchesterze i wsparcie dla Marksa

Przez wiele lat Friedrich Engels prowadził „podwójne życie” w Manchesterze. Pracował w rodzinnej firmie tekstylnej Ermen & Engels od 1850 do 1870 roku. Głównym celem tej pracy było finansowe wspieranie Karola Marksa i jego rodziny, co pozwoliło Marksowi poświęcić się pisaniu swojego monumentalnego dzieła, „Kapitału”. Relacja między Engelsem a Marksem była niezwykle bliska i opierała się na wzajemnym szacunku oraz wspólnej wizji. Engels wniósł do tej współpracy nie tylko wsparcie finansowe, ale także własne doświadczenia i spostrzeżenia, szczególnie dotyczące warunków życia klasy robotniczej w Anglii.

Friedrich Engels pełnił kluczowe role w wielu organizacjach międzynarodowych, które kształtowały ruch robotniczy. Był aktywnym członkiem Związku Komunistów w latach 1847–1852, a następnie przez wiele lat działał w Pierwszej Międzynarodówce (1864–1876). W ostatnich latach swojego życia aktywnie wspierał Socjaldemokratyczną Partię Niemiec oraz Drugą Międzynarodówkę, umacniając pozycję marksizmu jako dominującej ideologii w ruchu socjalistycznym.

Zaangażowanie w Wiosnę Ludów i działalność wywrotowa

Fryderyk Engels brał czynny udział w wydarzeniach rewolucyjnych. W 1849 roku uczestniczył w walkach podczas Wiosny Ludów, biorąc udział w powstaniu w Badenii i Palatynacie jako adiutant Augusta Willicha. To doświadczenie wojskowe dostarczyło mu praktycznej wiedzy, którą później wykorzystywał w swoich pismach teoretycznych. Jego działalność wywrotowa zmusiła go do ucieczki z Prus i Francji. Ostatecznie osiedlił się na stałe w Anglii, która stała się bezpieczną przystanią dla wielu ówczesnych rewolucjonistów i centrum jego dalszej działalności intelektualnej.

Najważniejsze dzieła Friedricha Engelsa

Twórczość Friedricha Engelsa jest obszerna i stanowi kluczowy element teorii marksistowskiej. Jego dzieła charakteryzują się głęboką analizą społeczną i ekonomiczną, a także odwagą w stawianiu diagnoz dotyczących kapitalizmu i jego wpływu na życie jednostek.

„Położenie klasy robotniczej w Anglii”

W 1845 roku Engels opublikował przełomową pracę „Położenie klasy robotniczej w Anglii” (oryg. „The Condition of the Working Class in England”). Dzieło to opierało się na jego osobistych obserwacjach i badaniach przeprowadzonych w Manchesterze, gdzie przez lata przebywał, dokumentując tragiczne warunki życia proletariatu w dobie rewolucji przemysłowej, ukazując skalę ubóstwa, wyzysku i degradacji społecznej. To dzieło stało się ważnym świadectwem epoki i kluczowym źródłem dla zrozumienia genezy ruchów robotniczych.

„Manifest Komunistyczny”

W 1848 roku, wspólnie z Karolem Marksem, Friedrich Engels napisał „Manifest Komunistyczny” (oryg. „Manifest der Kommunistischen Partei”). Ten krótki, ale niezwykle wpływowy dokument stał się jednym z najważniejszych tekstów politycznych w historii, definiując cele i program rodzącego się ruchu komunistycznego oraz analizując historyczną rolę burżuazji i proletariatu. Manifest, napisany w języku pruskim, szybko zdobył popularność i stał się inspiracją dla rewolucjonistów na całym świecie.

„Anti-Dühring” i „Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa”

Kolejnym ważnym dziełem w dorobku Engelsa jest „Anti-Dühring”, opublikowana w 1878 roku. Była to kompleksowa polemika z teoriami Eugena Dühringa, stanowiąca jednocześnie systematyczny wykład światopoglądu marksistowskiego, w tym zasad socjalizmu naukowego. W 1884 roku wydał „Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa” (oryg. „Der Ursprung der Familie, des Privateigenthums und des Staats”). W tej pracy, wykorzystując badania antropologiczne, analizował rozwój struktur społecznych i uzasadniał tezę o historycznej zmienności instytucji rodziny i państwa, wskazując na ich genezę w rozwoju własności prywatnej.

Osiągnięcia i dziedzictwo Friedricha Engelsa

Po śmierci Karola Marksa w 1883 roku, Friedrich Engels podjął się tytanicznej pracy edytorskiej. Z ogromnym zaangażowaniem przygotował do druku drugi (wydany w 1885 roku) i trzeci (wydany w 1894 roku) tom „Kapitału”, wykorzystując do tego celu nieuporządkowane notatki i rękopisy pozostawione przez swojego przyjaciela.

Po 1883 roku Engels zyskał przydomek „Pierwszych Skrzypiec” (First Fiddle) w ruchu socjalistycznym. Stał się głównym autorytetem i doradcą dla liderów partii robotniczych w całej Europie, którzy regularnie odwiedzali go w Londynie, szukając rady w sprawach politycznych i teoretycznych. Jego status jako „Wielkiego Lamy” z Regent’s Park Road podkreślał jego rolę jako mędrca i mentora dla międzynarodowego ruchu robotniczego.

Jednym z najważniejszych osiągnięć teoretycznych Friedricha Engelsa było opracowanie koncepcji materializmu dialektycznego. Przeniósł on zasady dialektyki na grunt nauk przyrodniczych, tworząc spójny, naukowy system wyjaśniający rozwój materii i społeczeństwa. Ta koncepcja miała ogromny wpływ na rozwój myśli marksistowskiej i na sposób postrzegania świata przez wielu intelektualistów i działaczy politycznych. Jego praca nad „Anti-Dühringiem” stanowiła kluczowy wykład teorii marksizmu i komunizmu, prezentując socjalizm naukowy jako logiczną konsekwencję rozwoju historycznego i materialnego.

Ciekawostki i anegdoty z życia Friedricha Engelsa

Mimo radykalnych poglądów politycznych, które często prowadziły do konfliktów z prawem i władzą, Friedrich Engels po przejściu na emeryturę w 1870 roku cieszył się stylem życia typowym dla wyższej klasy średniej. Pozwalało mu to na utrzymywanie dużego domu w Londynie i organizowanie spotkań dla intelektualnej elity ruchu robotniczego. Był nazywany „Wielkim Lamą” z Regent’s Park Road, co odnosiło się do jego statusu mędrca i mentora, do którego pielgrzymowali socjaliści z różnych krajów, by zasięgnąć rady w sprawach politycznych.

Już w młodości, przed oficjalnym rozpoczęciem kariery, Friedrich Engels przejawiał talent pisarski. Pracując jako uczeń kupiecki, potajemnie publikował artykuły, aby uniknąć konfliktu z ojcem i cenzury. Pod pseudonimem Friedrich Oswald publikował teksty, które często odzwierciedlały jego rodzące się poglądy społeczne i polityczne, w tym wczesny zwiastun jego późniejszego dzieła „The Condition of the Working Class in England” w „Listach z Wuppertalu” z 1839 roku.

Chronologia życia i działalności Friedricha Engelsa

Kluczowe daty i wydarzenia

• 1820 – Narodziny Friedricha Engelsa w Barmen.
• 1838 – Rozpoczęcie kariery zawodowej jako uczeń kupiecki w Bremie.
• 1841 – Służba wojskowa w Berlinie i nawiązanie kontaktów z Młodymi Heglistami.
• ok. 1843 – Poznanie Mary Burns w Manchesterze.
• 1845 – Publikacja „Położenie klasy robotniczej w Anglii”.
• 1848 – Wspólne z Marksem napisanie „Manifestu Komunistycznego”.
• 1849 – Udział w walkach podczas Wiosny Ludów.
• 1850–1870 – Praca w firmie Ermen & Engels w Manchesterze i wspieranie Marksa.
• 1863 – Śmierć Mary Burns.
• 1878 – Publikacja „Anti-Dühring”.
• 1878 – Śmierć Lizzie Burns.
• 1883 – Śmierć Karola Marksa.
• 1884 – Publikacja „Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa”.
• 1885 – Przygotowanie do druku drugiego tomu „Kapitału”.
• 1894 – Przygotowanie do druku trzeciego tomu „Kapitału”.
• 1895 – Śmierć Friedricha Engelsa w Londynie.

Kluczowe dzieła Friedricha Engelsa w tabeli

Warto wiedzieć: Friedrich Engels był nie tylko teoretykiem i filozofem, ale również praktycznym działaczem i mecenasem, którego życie było nierozerwalnie związane z rozwojem myśli socjalistycznej i komunistycznej. Jego współpraca z Karolem Marksem, wsparcie finansowe i intelektualne miały fundamentalne znaczenie dla powstania i rozpowszechnienia marksizmu.

Friedrich Engels pozostaje postacią o niekwestionowanym znaczeniu dla historii myśli społecznej i politycznej. Jego wkład w rozwój marksizmu, zarówno poprzez własne prace teoretyczne, jak i wsparcie dla Karola Marksa, ukształtował oblicze ruchów robotniczych i socjalistycznych na całym świecie. Jego życie, naznaczone konfliktem między dziedzictwem a przekonaniami, jest dowodem na siłę idei i głębi przyjaźni, które potrafią inspirować i zmieniać bieg historii.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Engels