Charles-Camille Saint-Saëns, urodzony 9 października 1835 roku w Paryżu, to jeden z najwybitniejszych kompozytorów epoki romantyzmu, wszechstronnie uzdolniony artysta, który zasłynął jako cudowne dziecko. Jego życie osobiste naznaczone było głęboką tragedią – śmiercią obu synów w niemowlęctwie. Mimo tych trudności, Saint-Saëns przez wiele dekad budował imponującą karierę, tworząc dzieła cenione na całym świecie, a jego wpływ na muzykę francuską jest niepodważalny. Na 11 listopada 2023 roku kompozytor miałby 188 lat.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na 11 listopada 2023 roku miałby 188 lat.
- Żona/Mąż: Marie-Laure Truffot
- Dzieci: André i Jean-François (oboje zmarli w niemowlęctwie)
- Zawód: Kompozytor, pianista, organista, dyrygent
- Główne osiągnięcie: Stworzenie dzieł takich jak III Symfonia „Organowa” czy „Karnawał zwierząt”, a także ustanowienie Société Nationale de Musique.
Podstawowe informacje o Camille Saint-Saënsie
Charles-Camille Saint-Saëns urodził się 9 października 1835 roku w Paryżu, przychodząc na świat w kamienicy przy Rue du Jardinet w 6. dzielnicy. Ochrzczony w pobliskim kościele Saint-Sulpice, przez całe życie pielęgnował poczucie bycia rodowitym paryżaninem. Jako wszechstronnie uzdolniony artysta epoki romantyzmu, Saint-Saëns działał na wielu polach: był cenionym kompozytorem, wirtuozem organów, dyrygentem oraz pianistą. Jego długa i owocna kariera trwała przez wiele dekad, a jego życie zakończyło się 16 grudnia 1921 roku.
Saint-Saëns jest powszechnie uznawany za jedno z najbardziej niezwykłych cudownych dzieci w historii muzyki. Krytyk Harold C. Schonberg w 1969 roku podkreślał, że pod względem wczesnego talentu przewyższał nawet Wolfganga Amadeusa Mozarta. Już przed ukończeniem trzeciego roku życia wykazywał słuch absolutny i potrafił samodzielnie dobierać melodie na pianinie. Jego oficjalny debiut publiczny miał miejsce w prestiżowej Salle Pleyel, gdy miał zaledwie dziesięć lat. Podczas tego koncertu zaprezentował niezwykle wymagający program, wykonując Koncert fortepianowy B-dur Mozarta (K450) oraz III Koncert fortepianowy Beethovena.
Rodzina i życie prywatne Camille Saint-Saënsa
Los nie oszczędził Camille’a Saint-Saënsa na polu życia prywatnego. Jego ojciec, Jacques-Joseph-Victor Saint-Saëns, zmarł na gruźlicę zaledwie dwa miesiące po chrzcie syna, dokładnie w pierwszą rocznicę swojego ślubu z matką Camille’a. Matka artysty, Françoise-Clémence (z domu Collin), wraz ze swoją owdowiałą ciotką, Charlotte Masson, wywarły ogromny wpływ na jego wczesną edukację i rozwój talentu. Ze względu na słabe zdrowie w dzieciństwie, mały Camille został wysłany na dwa lata na wieś do Corbeil, gdzie przebywał pod opieką mamki, co miało mu pomóc nabrać sił przed powrotem do stolicy.
W 1875 roku, zbliżając się do czterdziestki, Saint-Saëns poślubił dziewiętnastoletnią Marie-Laure Truffot, siostrę jednego ze swoich uczniów. Małżeństwo okazało się jednak nieszczęśliwe, głównie ze względu na trudny charakter kompozytora oraz niechęć jego matki do synowej, co doprowadziło do tego, że cała trójka zamieszkała razem. Życie rodzinne kompozytora naznaczone było ogromną tragedią – obaj jego synowie zmarli w niemowlęctwie w 1878 roku. Starszy, dwuletni André, zginął tragicznie po upadku z okna mieszkania, a młodszy, Jean-François, zmarł zaledwie sześć tygodni później z powodu zapalenia płuc.
Edukacja i początki kariery Camille Saint-Saënsa
Pierwsze lekcje pianistyki Camille Saint-Saëns pobierał u swojej ciotecznej babki. W wieku siedmiu lat został uczniem Camille-Marie Stamaty’ego, który stosował rygorystyczną metodę nauczania. Metoda ta wymagała od uczniów gry z przedramionami opartymi na drążku przed klawiaturą, co miało wypracować siłę samych palców i dłoni. Jako uczeń, Saint-Saëns wyróżniał się nie tylko w muzyce, ale także w literaturze francuskiej, łacinie, grece, matematyce i religii. Jego szerokie horyzonty intelektualne obejmowały również filozofię, archeologię oraz astronomię, którą pasjonował się jako utalentowany amator przez całe dorosłe życie.
W 1848 roku, mając 13 lat, został przyjęty do Konserwatorium Paryskiego, gdzie studiował pod okiem François Benoista (organy) oraz Fromentala Halévy’ego (kompozycja). Mimo wybitnych zdolności, dwukrotnie (w 1852 i 1864 roku) bezskutecznie ubiegał się o prestiżową nagrodę Prix de Rome, co wywoływało zdziwienie w kręgach muzycznych. Swoją karierę zawodową rozpoczął jako organista w kościele Saint-Merri w Paryżu, gdzie pracował w latach 1853–1857. W 1858 roku objął prestiżowe stanowisko organisty w kościele La Madeleine, oficjalnej świątyni Cesarstwa Francuskiego. To właśnie tam usłyszał go Franz Liszt, który był pod tak wielkim wrażeniem jego improwizacji, że ogłosił Saint-Saënsa „największym organistą świata”.
Muzyka i dorobek artystyczny Camille Saint-Saënsa
Do najbardziej ikonicznych dzieł Camille’a Saint-Saënsa należą: „Introdukcja i Rondo Capriccioso” (1863), II Koncert fortepianowy (1868), poemat symfoniczny „Danse macabre” (1874), opera „Samson i Dalila” (1877) oraz III Symfonia „Organowa” (1886). III Symfonia „Organowa” została dedykowana pamięci Franza Liszta. W 1886 roku skomponował jedno ze swoich najpopularniejszych dzieł, „Karnawał zwierząt”, które pierwotnie pisał z myślą o swoich studentach. Co ciekawe, za życia kompozytora utwór ten był wykonywany tylko prywatnie, gdyż Saint-Saëns obawiał się, że jego żartobliwy charakter zaszkodzi jego reputacji „poważnego” artysty.
Był pionierem nowych form muzycznych we Francji. Jako wielki wielbiciel Liszta, entuzjastycznie przyjął formę poematu symfonicznego. Stworzył jako pierwszy francuski kompozytor dzieło typu poemat symfoniczny: „Le Rouet d’Omphale” (1871). Mimo że w młodości promował nowoczesnych twórców, takich jak Schumann, Liszt czy Wagner, w późniejszych latach stał się symbolem muzycznego konserwatyzmu. Popadł w konflikt z przedstawicielami impresjonizmu i ekspresjonizmu, a jego przywiązanie do klasycznych struktur sprawiło, że przed śmiercią postrzegano go często jako reakcjonistę. W 1871 roku, wspólnie z Romainem Bussine, założył Société Nationale de Musique pod hasłem „Ars Gallica”, aby promować nową muzykę francuską.
Działalność pedagogiczna Camille Saint-Saënsa
Saint-Saëns tylko raz w życiu piastował stanowisko nauczyciela, pracując w École Niedermeyer w Paryżu w latach 1861–1865. Choć spędził tam mniej niż pięć lat, wywarł ogromny wpływ na rozwój muzyki francuskiej, wprowadzając do programu nauczania dzieła współczesnych mistrzów. Jego najwybitniejszym uczniem był Gabriel Fauré, z którym połączyła go trwająca całe życie przyjaźń i niemal synowskie przywiązanie. Poprzez Faurégo, wpływ Saint-Saënsa sięgnął kolejnych pokoleń kompozytorów, w tym Maurice’a Ravela, którzy obaj czcili go jako geniusza.
Nagrody i osiągnięcia Camille Saint-Saënsa
Camille Saint-Saëns zdobył wiele prestiżowych nagród i wyróżnień w swojej karierze. W 1852 roku otrzymał pierwszą nagrodę w konkursie organizowanym przez Société Sainte-Cécile za utwór „Ode à Sainte-Cécile”. W 1867 roku jego kantata „Les noces de Prométhée” pokonała ponad sto innych zgłoszeń i zdobyła główną nagrodę podczas Grande Fête Internationale w Paryżu. W jury zasiadały wówczas takie sławy jak Rossini, Verdi, Gounod i Berlioz, co nadało temu zwycięstwu ogromną rangę.
Warto wiedzieć: Camille Saint-Saëns pozostawił po sobie bogate dziedzictwo artystyczne, obejmujące ponad 300 utworów z niemal wszystkich gatunków muzycznych.
Najważniejsze dzieła Camille Saint-Saënsa
- „Introdukcja i Rondo Capriccioso” (1863)
- II Koncert fortepianowy (1868)
- Poemat symfoniczny „Danse macabre” (1874)
- Opera „Samson i Dalila” (1877)
- III Symfonia „Organowa” (1886)
- „Karnawał zwierząt” (1886)
Kluczowe nagrody i wyróżnienia
| Rok | Wydarzenie/Konkurs | Nagroda/Osiągnięcie |
|---|---|---|
| 1852 | Konkurs Société Sainte-Cécile | Pierwsza nagroda za „Ode à Sainte-Cécile” |
| 1867 | Grande Fête Internationale w Paryżu | Główna nagroda za kantatę „Les noces de Prométhée” |
Ciekawostki z życia Camille Saint-Saënsa
Podczas wojny francusko-pruskiej w 1870 roku Saint-Saëns służył w Gwardii Narodowej. Po wybuchu Komuny Paryskiej w 1871 roku, w obawie o życie, uciekł na krótki czas do Anglii, gdzie utrzymywał się z dawania recitali w Londynie. Hector Berlioz wypowiedział o nim słynne zdanie: „On wie wszystko, ale brakuje mu braku doświadczenia” („Il sait tout, mais il manque d’inexpérience”). Słowa Berlioza miały sugerować, że Saint-Saëns jest zbyt biegły technicznie, a za mało kieruje się instynktownym natchnieniem.
Kompozytor był znany z powściągliwości emocjonalnej w swojej sztuce; twierdził, że celem sztuki jest tworzenie piękna i charakteru, a uczucia są kwestią drugorzędną. Biografka Jessica Duchen opisywała go jako człowieka udręczonego, który wolał nie zdradzać mrocznej strony swojej duszy w swojej twórczości. Był jednym z pierwszych znanych kompozytorów, którzy zainteresowali się muzyką filmową, pisząc muzykę do filmu „Zabójstwo księcia Gwisza” (1908). Uwielbiał podróżować; w późniejszych latach życia często odwiedzał Algierię i Egipt, co miało wpływ na egzotyczne brzmienia w niektórych jego utworach.
Camille Saint-Saëns zmarł w Algierze, ale jego ciało sprowadzono do Paryża, gdzie odbył się państwowy pogrzeb w kościele La Madeleine. Został pochowany na cmentarzu Montparnasse w Paryżu. Do końca życia zachował niezwykłą sprawność pianistyczną, koncertując jeszcze w wieku 85 lat. Jego postać łączyła świat klasycznej tradycji z nowoczesnością przełomu wieków, czyniąc go jedną z najważniejszych postaci w historii kultury francuskiej.
Camille Saint-Saëns był postacią wybitną, której życie, choć naznaczone osobistymi tragediami, stanowiło pasmo nieustannych artystycznych dokonań. Jako cudowne dziecko, wszechstronny twórca i niestrudzony propagator muzyki francuskiej, pozostawił po sobie bogate dziedzictwo, które do dziś inspiruje i zachwyca. Jego dzieła, od symfonii po utwory kameralne, cechuje mistrzostwo formy, klarowność wyrazu i niezrównane piękno, co czyni go jednym z filarów światowej muzyki klasycznej.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Camille_Saint-Sa%C3%ABns
