Bernini: Gian Lorenzo, mistrz barokowej rzeźby Rzymu

2

Gian Lorenzo Bernini, właściwie Giovanni Lorenzo Bernini, to postać, której nazwisko jest synonimem barokowej sztuki. Urodzony 7 grudnia 1598 roku w Neapolu, zmarł w Rzymie 28 listopada 1680 roku, w wieku 81 lat. Był wszechstronnym artystą – rzeźbiarzem, architektem, malarzem, urbanistą, a nawet dramaturgiem. Przypisuje mu się stworzenie barokowego stylu rzeźby, który charakteryzował się dynamizmem, realizmem i silnym ładunkiem emocjonalnym. Jego najważniejszym osiągnięciem jest ukształtowanie oblicza Rzymu poprzez monumentalne dzieła, takie jak Fontanna Czterech Rzek czy Piazza Navona, a także arcydzieła rzeźbiarskie, jak „Ekstaza św. Teresy”.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na listopad 1680 roku miał 81 lat.
• Żona/Mąż: Nie ma informacji o żonie w dostarczonym tekście.
• Dzieci: Nie ma informacji o dzieciach w dostarczonym tekście.
• Zawód: Rzeźbiarz, architekt, malarz, urbanista, dramaturg.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie barokowego stylu rzeźby i ukształtowanie oblicza Rzymu.

Kim był Gian Lorenzo Bernini?

Podstawowe informacje o artyście

Gian Lorenzo Bernini, właściwie Giovanni Lorenzo Bernini, urodził się 7 grudnia 1598 roku w Neapolu, a zmarł 28 listopada 1680 roku w Rzymie, dożywając 81 lat. Jego długa i niezwykle owocna kariera zdominowała rzymski świat sztuki przez większość XVII wieku. Uznawany jest za pierwszego ogólnoeuropejskiego rzeźbiarza, którego nazwisko jest natychmiastowo identyfikowalne z konkretną wizją artystyczną. Określany mianem *uomo universale*, Bernini posiadał wszechstronne umiejętności jako rzeźbiarz, architekt, malarz, urbanista, a nawet dramaturg i scenograf. Przypisuje mu się stworzenie barokowego stylu rzeźby, który charakteryzował się dynamizmem, realizmem i silnym ładunkiem emocjonalnym, odchodząc od statycznych form renesansowych.

Jego twórczość wywarła decydujący wpływ na rozwój baroku w Europie, a do jego najsłynniejszych dzieł należą „Ekstaza św. Teresy” i Fontanna Czterech Rzek.

Życie prywatne Gian Lorenzo Bernini

Pochodzenie rodzinne

Gian Lorenzo Bernini był szóstym z trzynaściorga dzieci Angeliki Galante i Pietro Berniniego. Jego ojciec, Pietro Bernini, był manierystycznym rzeźbiarzem pochodzącym z Florencji i odegrał kluczową rolę w początkowej edukacji młodego Gian Lorenzo. W 1606 roku rodzina Berninich przeniosła się z Neapolu do Rzymu, po otrzymaniu przez Pietro Berniniego papieskiego zlecenia na wykonanie marmurowej płaskorzeźby w bazylice Santa Maria Maggiore. Ta zmiana miejsca zamieszkania otworzyła przed młodym Gian Lorenzo nowe możliwości rozwoju artystycznego w sercu ówczesnego centrum sztuki.

Kariera zawodowa i kluczowe etapy twórczości

Okres „cudownego dziecka”

Już jako ośmiolatek Gian Lorenzo Bernini wzbudzał podziw wśród możnych patronów sztuki. Jego talent był tak niezwykły, że papież Paweł V, po zobaczeniu szkicu przedstawiającego św. Pawła wykonanego przez chłopca, proroczo ogłosił, że Gian Lorenzo będzie „Michałem Aniołem swojego stulecia”. Ten wczesny dowód uznania ze strony tak ważnej postaci jak papież świadczył o jego wyjątkowych predyspozycjach i zapowiadał przyszłe wielkie dokonania artystyczne.

Partnerstwo z kardynałem Scipione Borghese

Pod patronatem kardynała Scipione Borghese, siostrzeńca papieża Pawła V, Bernini stworzył w latach 1619–1625 cykl czterech arcydzieł, które zrewolucjonizowały rzeźbę europejską. Należą do nich „Eneasz, Anchises i Askaniusz”, „Porwanie Prozerpiny”, „Apollo i Dafne” oraz „Dawid”. Te dzieła, stworzone w krótkim czasie, zapoczątkowały nową erę w rzeźbie, charakteryzującą się niezwykłym dynamizmem i psychologicznym realizmem, co potwierdza m.in. sposób przedstawienia Dafne w momencie przemiany.

Główny artysta papieski

Za pontyfikatu papieża Urbana VIII (Maffeo Barberini) Gian Lorenzo Bernini uzyskał niemal monopolistyczną pozycję w rzymskim świecie sztuki. Papież uważał artystę za wielkie szczęście dla swojego pontyfikatu, co przełożyło się na liczne i prestiżowe zlecenia. W 1629 roku Bernini został mianowany architektem Bazyliki św. Piotra, co stanowiło ukoronowanie jego rosnących wpływów i uznania.

Mianowanie go „Architektem św. Piotra” w 1629 roku wywołało ogromne protesty wśród starszych, doświadczonych architektów, którzy wytykali mu brak odpowiedniego przygotowania technicznego. Choć był faworytem Urbana VIII i Aleksandra VII, jego pozycja osłabła za pontyfikatu Innocentego X (1644–1655), co zmusiło go do walki o odzyskanie wpływów.

Wizyta we Francji

W 1665 roku, pomimo wyraźnej niechęci do opuszczania Rzymu, Gian Lorenzo Bernini udał się na pięciomiesięczną podróż do Paryża. Celem wizyty było służenie królowi Ludwikowi XIV, co było jednym z niewielu jego wyjazdów poza granice Wiecznego Miasta. Ta podróż podkreśla międzynarodowe znaczenie artysty i jego wpływ na europejskie dwory królewskie.

Najważniejsze dzieła i osiągnięcia

Rzeźbiarskie arcydzieła

Baldachim w Bazylice św. Piotra

Jednym z najbardziej imponujących dzieł Gian Lorenzo Berniniego jest gigantyczny, spiralny baldachim z pozłacanego brązu, wykonany w latach 1623–1634 nad grobem św. Piotra w Bazylice św. Piotra. Ta monumentalna konstrukcja, mierząca prawie 30 metrów wysokości, była przedsięwzięciem o ogromnej skali i koszcie, szacowanym na około 200 000 rzymskich skudów. Współpraca z innymi mistrzami, takimi jak Francesco Borromini w początkowej fazie projektu, pozwoliła na realizację tej wizjonerskiej struktury.

„Apollo i Dafne”

Rzeźba „Apollo i Dafne”, wykonana w latach 1622-1625, jest doskonałym przykładem mistrzostwa Berniniego w oddawaniu dynamiki i emocji. Dzieło to ukazuje moment przemiany nimfy Dafne w drzewo laurowe, gdy ta ucieka przed zakochanym Apollem. Bernini z niezwykłą wirtuozerią oddał w marmurze strach Dafne, a także moment jej transformacji, gdzie liście i gałęzie zaczynają wyrastać z jej ciała. Detale takie jak dłonie Plutona, wydające się miękkie i plastyczne pod naciskiem palców, świadczą o jego umiejętnościach w oddawaniu skrajnych stanów emocjonalnych.

„Porwanie Prozerpiny”

Rzeźba „Porwanie Prozerpiny”, stworzona w latach 1621–1622, ukazuje dramatyczny moment, w którym Pluton porywa Prozerpinę do świata podziemnego. Bernini z niezwykłym realizmem oddał rozpacz Prozerpiny, a także fizyczną interakcję między postaciami. Miękkość i plastyczność ciała Prozerpiny, ugniatanego przez palce Plutona, jest jednym z najbardziej zdumiewających aspektów tego dzieła, ukazującym mistrzostwo artysty w pracy z marmurem.

„Dawid”

„Dawid”, wyrzeźbiony w latach 1623–1624, to kolejna ikoniczna praca Berniniego, która odzwierciedla jego podejście do dynamizmu i emocji. Rzeźba przedstawia Dawida w momencie przygotowania do rzutu kamieniem w Goliata. Artysta uchwycił moment intensywnego skupienia i determinacji, widocznego w przygryzaniu wargi przez bohatera. To dzieło jest kwintesencją barokowej rzeźby, pełnej ruchu i napięcia.

„Ekstaza św. Teresy”

Dzieło „Ekstaza św. Teresy”, powstałe w latach 1647–1652 w kaplicy Cornaro, jest powszechnie uważane za szczytowe osiągnięcie baroku. Bernini w mistrzowski sposób połączył rzeźbę, architekturę i światło, tworząc jedną, teatralną całość. Przedstawienie mistycznego przeżycia świętej Teresy z Ávili, w którym anioł przebija jej serce, jest przykładem głębokiego psychologicznego realizmu i emocjonalnego oddziaływania.

Architektoniczne i urbanistyczne projekty

Fontanna Czterech Rzek

Fontanna Czterech Rzek, stworzona w 1651 roku na Piazza Navona, jest jednym z najbardziej ikonicznych dzieł urbanistycznych Berniniego. Ta monumentalna fontanna stanowi połączenie architektury z dynamiczną rzeźbą figuratywną, przedstawiającą cztery główne rzeki świata: Nil, Ganges, Dunaj i La Platę. Dzieło to stanowi przykład jego umiejętności w kształtowaniu przestrzeni miejskiej i integrowaniu sztuki z życiem codziennym.

Nagrobki papieskie

Nagrobek Urbana VIII

Gian Lorenzo Bernini zaprojektował monumentalne grobowce dla kilku papieży, w tym dla Urbana VIII. Te dzieła funeralne charakteryzują się przepychem i symboliką, odzwierciedlając pozycję i znaczenie zmarłego. Nagrobek ten jest świadectwem jego umiejętności w tworzeniu dzieł o charakterze upamiętniającym i symbolicznym.

Nagrobek Aleksandra VII

Nagrobek Aleksandra VII jest przez historyków sztuki uznawany za szczyt europejskiej sztuki funeralnej. Bernini wykazał się tu niezwykłą pomysłowością, tworząc kompozycję, która jest zarówno monumentalna, jak i pełna subtelnych detali symbolicznych. Dzieło to ukazuje jego mistrzostwo w nadawaniu formy marmurowi i tworzeniu dzieł o głębokim znaczeniu.

Psychologiczny realizm w rzeźbie

Bernini jako pierwszy potrafił oddać w marmurze tak skrajne stany emocjonalne jak strach Dafne, determinację Dawida przygryzającego wargę czy rozpacz Prozerpiny. Jego umiejętność uchwycenia i przekazania ludzkich emocji w kamieniu była rewolucyjna. Ciało Prozerpiny, pod naciskiem palców Plutona, wydaje się miękkie i plastyczne, co świadczy o jego niezrównanym talencie w manipulacji materiałem i oddawaniu subtelnych niuansów fizyczności i psychiki.

Inne role i projekty

Człowiek teatru

Poza swoją główną działalnością artystyczną, Bernini był również aktywny jako człowiek teatru. Nie tylko projektował scenografie i skomplikowane maszyny teatralne, ale także pisał, reżyserował i występował w sztukach. Te przedstawienia, często będące satyrami wystawianymi podczas karnawału, ukazywały jego wszechstronność i poczucie humoru, a także umiejętność angażowania publiczności w różnorodne formy artystyczne.

Malarstwo

Choć Gian Lorenzo Bernini jest przede wszystkim znany jako wybitny rzeźbiarz i architekt, był również utalentowanym malarzem. Tworzył głównie niewielkie płótna olejne, w tym liczne autoportrety. Jego malarstwo, choć mniej znane niż jego rzeźby, stanowi uzupełnienie jego wszechstronnego talentu artystycznego i daje wgląd w jego wizję artystyczną poza trójwymiarowymi formami.

Kontrowersje i rywalizacja

Brak formalnego wykształcenia architektonicznego

Mianowanie Gian Lorenzo Berniniego „Architektem św. Piotra” w 1629 roku wywołało ogromne protesty wśród starszych, doświadczonych architektów. Krytykowali oni jego brak formalnego przygotowania technicznego w dziedzinie architektury, co świadczyło o napięciach i rywalizacji panującej w środowisku artystycznym Rzymu. Pomimo tych sprzeciwów, Bernini zdołał udowodnić swoje kompetencje i zrealizować wiele znaczących projektów architektonicznych.

Relacje z innymi papieżami

Choć Gian Lorenzo Bernini cieszył się ogromnym wsparciem papieży Urbana VIII i Aleksandra VII, jego pozycja nie zawsze była stabilna. Za pontyfikatu Innocentego X (1644–1655) wpływy artysty osłabły, co zmusiło go do aktywnego działania na rzecz odzyskania swojej czołowej pozycji w rzymskim świecie sztuki. Ta dynamika relacji z kolejnymi papieżami pokazuje złożoność polityki artystycznej epoki.

Ciekawostki z życia Gian Lorenzo Bernini

Tytuł szlachecki

W 1621 roku papież Grzegorz XV nadał Gian Lorenzo Berniniemu honorowy tytuł „Cavaliere” (Rycerz). Artysta z dumą posługiwał się tym tytułem do końca swojego życia, co podkreśla jego wysoki status społeczny i uznanie, jakim cieszył się w swoich czasach. Tytuł ten świadczył o jego zasługach dla sztuki i Kościoła.

Przywiązanie do Rzymu

Gian Lorenzo Bernini był niemal nierozerwalnie związany z Rzymem. Papież Urban VIII trafnie zauważył: „Jesteś stworzony dla Rzymu, a Rzym dla ciebie”. To stwierdzenie podkreśla głębokie powiązanie artysty z miastem, dla którego stworzył tak wiele arcydzieł, a które jednocześnie stanowiło dla niego nieustające źródło inspiracji i zleceń. Jego twórczość ukształtowała oblicze Rzymu na wieki.

Renowacje antyków

We wczesnej młodości Gian Lorenzo Bernini zajmował się również restaurowaniem antycznych rzeźb. Jednym z przykładów jest jego praca nad „Śpiącym Hermafrodytą”, do którego dodał marmurowy materac, wyglądający niezwykle miękko. Te wczesne prace pokazywały jego talent do uzupełniania i interpretowania istniejących dzieł sztuki, co stanowiło ważny etap w jego rozwoju artystycznym.

Szybkość pracy

Już jako nastolatek Gian Lorenzo Bernini był uważany za tak sprawnego rzeźbiarza, że kardynał Maffeo Barberini rozważał powierzenie mu dokończenia jednej z nieukończonych rzeźb samego Michała Anioła. Ta historia ilustruje niezwykłą szybkość i biegłość, z jaką młody artysta operował dłutem, budząc podziw i uznanie nawet wśród najwybitniejszych współczesnych mu twórców.

Chronologia kariery Gian Lorenzo Bernini

Kluczowe etapy twórczości i życia artysty

• 1598: Urodzenie Gian Lorenzo Berniniego w Neapolu (7 grudnia).
• 1606: Przeprowadzka rodziny Berninich do Rzymu.
• Ok. 1606-1609: Wczesne lata w Rzymie, początki nauki pod okiem ojca, Pietro Berniniego.
• 1619–1625: Okres intensywnej współpracy i tworzenia arcydzieł pod patronatem kardynała Scipione Borghese, w tym „Porwanie Prozerpiny”, „Apollo i Dafne”, „Dawid”.
• 1621: Nadanie tytułu „Cavaliere” przez papieża Grzegorza XV.
• 1623–1634: Prace nad Baldachimem w Bazylice św. Piotra.
• 1629: Mianowanie Architektem Bazyliki św. Piotra.
• 1644–1655: Okres osłabienia pozycji za pontyfikatu Innocentego X.
• 1647–1652: Tworzenie „Ekstazy św. Teresy” w kaplicy Cornaro.
• 1651: Ukończenie Fontanny Czterech Rzek na Piazza Navona.
• 1665: Pięciomiesięczna wizyta w Paryżu na dworze króla Ludwika XIV.
• 1680: Śmierć Gian Lorenzo Berniniego w Rzymie (28 listopada).

Najważniejsze dzieła Gian Lorenzo Bernini

Przegląd kluczowych osiągnięć artystycznych

Warto wiedzieć: Bernini był tak biegłym rzeźbiarzem, że już jako nastolatek rozważano powierzenie mu dokończenia dzieł samego Michała Anioła.

Gian Lorenzo Bernini był mistrzem baroku, który zrewolucjonizował rzeźbę i architekturę, nadając im dynamizm, realizm i głębię emocjonalną. Jego wszechstronność, talent i innowacyjne podejście sprawiły, że stał się jednym z najwybitniejszych artystów w historii, a jego dzieła nadal zachwycają i inspirują, kształtując oblicze Rzymu i wyznaczając standardy dla przyszłych pokoleń twórców.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Gian_Lorenzo_Bernini